قاطعيت علمي، مبارزاتي و مديريت

گروه تاریخ- محمد مهدی اسلامی: شاید چندان تصادفی نباشد که در فاصله یک هفته از انفجار هشتم شهریور و شهادت شهیدان رجایی و باهنر، در لحظاتی که پرده های ابهام کنار زده می شد و خط نفوذ در نخست وزیری در حالی شناسایی بود، آیت الله علی قدوسی به شهادت رسید.

شهید آیت الله علی قدوسی اگرچه یکی از تأثیرگذارترین چهره های انقلاب بوده است، اما غالباً مورد غفلت رسانه ها و مسئولین قرار گرفته و نهایتاً به نقش علمی وی در تأسیس مدرسه حقانی و... اشاره می گردد. این در حالی است که او یکی از اصلی ترین چهره ها در مبارزه با خط نفاق بود و در تثبیت انقلاب نقش اساسی ایفا نمود.

وي که در سال 1306 به دنیا آمده بود، دروس حوزوی را در نهاوند آغاز کرد و با مهاجرت به قم به سطوح عالی آن دست یافت. درس خارج را نزد آيت‌الله بروجردي و امام‌خميني و درس فلسفه را نزد علامه طباطبايي فرا گرفت و پس از چندي با دختر علامه طباطبايي ازدواج كرد.

قدوسي در 1341 به درجه اجتهاد رسيد و به تدريس در حوزه علميه قم مشغول شد. او با آغاز فعاليت فدائيان اسلام به صف مبارزين اين گروه پيوست و در جريان نهضت ملي شدن صنعت نفت در مخالفت با حزب توده فعاليت زيادي داشت، اما پس از شكست نهضت ملي و پيروزي كودتاچيان 28 مرداد 1332 و تا شروع نهضت امام خميني در 1341، مشغول تكميل دروس حوزوي بود. در 1343 با همكاري چند تن از فضلاي حوزه علميه قم از جمله مقام معظم رهبری، مرحوم آيت‌الله رباني شيرازي و شهيد دكتر بهشتي، تشكلي را براي تحرك هر چه بيشتر حوزه علميه بوجود آورد. سازمان ظاهرش علني بود اما بنيانش تشكيلاتي بود. در جهت تأسيس حكومت اسلامي در قيام امام‌خميني (ره). اين تشكل در 1345 توسط ساواك شناسايي و بسياري از روحانيون فعال آن از جمله خود شهيد قدوسي دستگير و به زندان قزل قلعه انتقال يافت. قدوسي در مرداد سال بعد و پس از آزادي از زندان، مديريت مدرسه حقاني را بر عهده گرفت.

در طول سالهاي فعاليت وي، مدرسه حقاني به مركزي براي مبارزه با شاه تبديل شد و بسياري از شاگردان آن به زندان افتاده و يا فراري و تبعيد شدند.

شهيد قدوسي در كنار مدرسه حقاني، مدرسه علميه‌اي نيز به نام «مكتب توحيد» -مختص خواهران و تربيت مبلغان زن- تأسيس كرد. او در مبارزات مخفی نیز فعالیت های گسترده ای داشت که کمتر به آن پرداخته شده است؛ از جمله هدایت نیروهای انقلابی در ارتش همچون سپبهد قرني و تيمسار زماني که تأثیر گسترده ای بر روند پیروزی انقلاب و ساماندهی ارتش پس از پیروزی داشت.

وی پس از پيروزي انقلاب به فرمان امام‌خميني (ره)، مسئوليت دادستاني كل انقلاب را پذيرفت و با‌ آن كه بيمار بود و همواره از ناحيه كبد رنج مي‌برد، در انجام وظایف كوتاهي نكرد. يكي از سخت‌ترين مسائل روزهاي انقلاب، مسائل دادگاه‌ها بود. كارهاي انقلابي وسيعي كه انجام مي‌شد، مي‌طلبيد كه دادگاه منظم انقلابي وجود داشته باشد. آيت‌الله قدوسي ايثار كرد و موقعيت عظيم علمي و سوابق خود را در اختيار و در خدمت انقلاب قرار داد. بي‌نظمي حاكم با قدرت مديريتي ايشان سامان پيدا كرد و نظم دادگاه‌هاي انقلاب مرهون تلاش شخص آيت‌الله قدوسي بود. او که برای کارهایش حساب دقیقه ها را هم نگه می داشت.

هاشمي رفسنجاني درباره شهيد قدوسي می گوید: «يک خصوصيت بارز ايشان نظم و قاطعيت بود، در بين همه ما ايشان زبانزد بود به نظم و قاطعيت و به همين دليل ما براي ايشان مديريتي قائل بوديم و کارهايي که در آن روزها احتياج به مديريت قاطعي داشت، به ايشان سپرده مي شد و به همين دليل هم ايشان را مسئول محاکمات آن زمان کردند. درابتدا ايشان را مسئول زنداني هاي بازداشتي از رژيم قبل که در روزهاي اول انقلاب خيلي بي نظم بود، کردند و اين کار براي اين انجام شد که بشود، به آن جا نظمي داد.»

یکی از اصلی ترین فعالیت های او در مبارزه با گروهک های مسلح پس از پیروزی انقلاب بود. او به همراه یارانی همچون شهید آیت الله دکتر بهشتی و شهید لاجوردی توانستند در گام هایی منطقی در برابر جریان های برانداز بایستند. از آن جمله می توان به اطلاعیه 10 ماده ای که با امضای شهید قدوسی منتشر شد اشاره نمود. بر اساس این اطلاعیه که در 19 فروردین 1360 منتشر شد، انتشار روزنامه بدون مجوز وزارت ارشاد، انجام متینگ بدون مجوز وزارت کشور، مسلح بودن احزاب و گروه های مسلح غیر رسمی و... ممنوع اعلام شد و متذکر شده بود که احزاب مخالف می توانند در صورت زمین گذاشتن اسلحه و روی آوردن به مبارزات سیاسی در چهارچوب قانون اساسی و در صورتی که اقدامات آنها متضمن جرم دیگری همچون دروغ، تهمت و تحریک نباشد آزادانه به فعالیت بپردازند.

بعد از این اطلاعیه و مقاومت سازمان منافقین در تحویل سلاح بود که اهداف شوم آنها علنی شد و به مرور نقاب از چهره آنها فرو افتاد و سرانجام پس از آخرین اخطار شهید قدوسی برای تحویل سلاح در 14 خرداد و اقدام برای خلع سلاح آنان بود که سازمان منافقین تصمیم به جنگ مسلحانه گرفت.

اما اقدام شهید برای شناسایی و دستگیری عوامل نفوذی منافقین در ارگانهای نظام که منتهی به شهادت افرادی همچون شهدای حزب جمهوری اسلامی، دفتر نخست وزیری و... شده بود، صبر منافقین داخلی و حمایتگران خارجی آنها را لبریز کرد. پس از آغاز شناسایی خط جنازه ساز برای کشمیری در جریان انفجار هشتم شهریور و برخورد با افراد غیر مسئولی که خود سرانه در حال رسیدگی به پرونده بودند؛ محمد فخارزاده کرمانی عضو نفوذی منافقین در دادستانی دستور انفجار دفتر آیت الله قدوسی را دریافت کرد و با کار گذاشتن بمبی قوی در اتاق زیرین دفتر کار آیت الله قدوسی او را به شهادت رساند. او پیش از این، فرزند خود را نیز در راه حفظ نظام و با خیانت های بنی صدر در راه آرمانهایش اهدا کرده بود. وی که در آن زمان جزء دانشجويان برجسته مشهد بود، در زمره‌ پيشتازان جنگ تحميلي قرار گرفت و در هويزه به شهادت رسيد و پيكرش نیز هيچگاه پيدا نشد. وقتي خبر شهادت او را به قدوسي دادند، همه متأثر شدند اما پدر خم به ابرو نياورد و به گونه‌اي عمل كرد تا عواطف پدرانه‌ خود را بروز ندهد و تنها خواست كه اگر پيكر اين شهيد پيدا شد، به ايشان خبر دهند.

آیت الله قدوسی اما پس از یک عمر مبارزه و پس از 31 ماه خدمت، خود نیز به فیض عظمای شهادت نایل آمد.

اما م خمینی (ره) در پیام خویش فرمودند: «این جانب سالیان طولانی از نزدیک با او سابقه داشتم و آن بزرگوار را به تقوا و حسن عمل و استقامت و مقاومت و تعهد در راه هدف می شناختم. شهادت بر او مبارک باد! وفود الی الله و خروج از ظلمات به سوی نور بر او ارزانی باد. راهي است که بايد پيمود و سفري است که بايد رفت. چه بهتر که در حال خدمت به اسلام و ملت شريف اسلامي شربت شهادت نوشيد و با سرافرازي به لقاء الله رسيد و اين همان است که اولياي معظم حق تعالي که آرزوي آن را مي کردند و از خداي بزرگ در مناجات خود طلب مي کردند دست يافت.»