لنگرگاه آمار کشته‌شدگان و شهدا

در اقتصاد رفتاری نظریه ای وجود دارد به نام نظریه لنگر یا قلاب. این نظریه میگوید که اولین قیمت قابل‌توجهی که مشتری می‌بیند، به‌صورت ناخودآگاه تبدیل به معیار ذهنی او برای قضاوت درباره بقیه قیمت‌ها می‌شود. ذهن انسان تمایل دارد به عدد اولیه «بچسبد» و همه مقایسه‌های بعدی را نسبت به همان انجام دهد. رستوران‌ها از این ویژگی روان‌شناختی استفاده می‌کنند تا انتخاب مشتری را به شکلی نامحسوس هدایت کنند.

 

برای مثال، تصور کنید منوی یک رستوران با یک سینی ویژه سرآشپز به قیمت ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان شروع شود. این قیمت، حتی اگر قصد سفارش آن را نداشته باشید، در ذهن شما به‌عنوان یک مرجع ثبت می‌شود.

 

حالا وقتی به غذاهای بعدی نگاه می‌کنید و مثلاً پاستایی با قیمت ۶۰۰٬۰۰۰ تومان یا برگری با قیمت ۴۵۰٬۰۰۰ تومان می‌بینید، این قیمت‌ها در مقایسه با لنگر اولیه «معقول» یا حتی «مقرون‌به‌صرفه» به نظر می‌رسند، در حالی که اگر همان غذاها را بدون دیدن آن سینی ویژه سرآشپز می‌دیدید، ممکن بود گران تلقی شوند.

 

اثر لنگر نشان می‌دهد که تصمیم‌های ما بیشتر بر اساس مقایسه نسبی شکل می‌گیرند تا ارزش واقعی یا نیاز واقعی‌مان. منوی رستوران در واقع فقط فهرست غذا نیست، بلکه یک ابزار روان‌شناختی هوشمندانه است که با چیدمان قیمت‌ها، انتخاب ما را به شکلی نرم و نامرئی جهت می‌دهد.

 

اما قصد این یادداشت صحبت کردن درباره رفتار اقتصادی نیست. در رسانه نیز اثر لنگر وجود دارد. هر رسانه ای می تواند با خلق عدد و آمار، باقی اعداد را بی اعتبار کند.

برای مثال کاری که شبکه اینترنشنال با آمار کشته شدگان در روزهای تلخ دی ماه انجام داد. این شبکه با بالا بردن عدد کشته شدگان قلاب یا لنگر ابتدایی را در ذهن مخاطب ایجاد کرده و مخاطب هر عددی را که بشنود با همان عدد اولیه مقایسه می کند و باقی آمارها برای او بی اعتبار جلوه می کند.

 

حالا که بنیاد شهید بعد از گذشت چندین روز آمار شهدا و کشته شدگان را رسانه ای کرده. مردم کماکان این آمار را با آمار غیرمنطقی اینترنشنال مقایسه می کنند. آماری که میتوانست روایت اول از سمت این بنیاد یا مراجع ذی‌ربط باشد. هرچند بیش از پیش میزان دروغ و خیالی بودن آمارو اطلاعات ارائه شده توسط رسانه وابسته به رژیم صهیونیستی مشخص شد، ولی انتشار زودهنگام این آمار می توانست از گسترش روایت دروغین اینترنشنال پیشگیری کند.

 

انتهای پیام/