وقتی شرکت های دانش بنیان از عدم حضور حتی یک وزیر در نمایشگاه گله‌مند بودند/سایه سنگین مدیریت های برون‌نگر بر سر جوانان نخبه حوزه مهندسی برق و کامپیوتر

مصطفی عیوضی-رجانیوز: میزبان ما شرمنده بود. وقتی دوربین صداوسیما در اثنای بازدید این نمایشگاهِ تقریبا خلوت، به سراغ جلیلی آمد، در گوشی به همراهش می‌گفت که شرمنده شرکت ها شده است؛ صد شرکت به اصطلاح تاپ این حوزه را با زحمت جمع کرده‌ و نمایشگاهی در این سطح از کیفیت برگزار کرده‌اند اما همه گله دارند که چرا حتی یک وزیر پایش را به اینجا نگذاشته است.گویا بالاترین مقام دولتی که به نمایشگاه سر زده بود،  معاون یکی از وزرا بوده.

شرکت هایی که بعضا صادرات محصول تکنولوژی‌شان به کشور هایی نظیر آلمان، ایتالیا و .. بود و همچنین سطح محصولات در حوزه های مختلف تنه به محصولات کشور های پیشرفته در حوزه الکترونیک و مخابرات می‌زد. به لحاظ کیفیت محصول نهایی در سطح برند های برتر جهانی بودند و  اغلب با قیمت کمتر از محصولات وارداتی عرضه می‌شدند .لازم به‌ذکر است تعداد بسیاری از این شرکت ها متشکل از فارغ التحصیلان دانشجویان دانشکده های برتر مهندسی کشور نظیر شریف،تهران و امیرکبیر بودند.

به گزارش رجانیوز، همراهی «دکتر جلیلی» برای بازدید از "اولین نمایشگاه تخصصی شرکت های دانش بنیان حوزه برق،کامپیوتر و ارتباطات" در محل نمایشگاه‌های بوستان گفتگوی تهران،بهانه‌ای بود برای نوشتن  حاشیه در خصوص این نمایشگاه.

با ورود دکتر، یکی از مجریان نمایشگاه به استقبال او آمد و در ابتدا از حضور صد شرکت برتر دانش بنیان حوزه برق و کامپیوتر کشور در این نمایشگاه خبرداد. بی‌مقدمه شروع به بازدید غرفه‌ها کردیم .شرکت های بزرگتر در طبقه همکف و شرکت های جمع  و جور تر در طبقه بالایی حضور داشتند.

چند دقیقه نگذشته بود که میزبان از این حضور اظهار شعف کرد. از اینکه جلیلی  بالاترین منصب حاکمیتی را در بین بازدید کنندگان داشته است و البته به روی خودش نیاورد که  وزارتخانه‌ها تقریبا هیچ تحویلشان نگرفته‌اند.اگر چه معاونت علمی ریاست جمهوری به همراه وزارت‌خانه های دیگری متولی نمایشگاه بود.

شرکت ها در چه حوزه هایی مشغول فعالیت بودند؟

عمده شرکت ها در حوزه ارتباطات و همچنین محصولات الکترونیکی فعال بودند.از شرکت های سازنده دستگاه هایی شبیه ATM که بواسطه اپراتور آنلاین، چک نقد می‌کرد و همچنین صرافی های اتوماتیک که جهت توسعه گردشگری بود تا محصولات چون سیستم های ردیابی،پردازش داده های حجیم،سرورهای انتقال اطلاعات،مانیتور های پزشکی،اپ های نوین و کاربردی،نرم افزار هایی جهت یکپارچه کردن فعالیت های سازمانی، محصولات نوین کاربردی  در حوزه نفت و گاز و ...

شرکت خود را چطور تاسیس کردید؟

 «دکتر جلیلی» همان اول آب پاکی را روی دست همه ریخت. در بازدید یکی از غرفه ها که مهندس جوان، حسابی تخصصی شرح ماجرا می‌داد گفت: من سوالاتم چیز دیگری است.سوالات دکتر نگاه کلان تری نسبت به حوزه برق و کامپیوتر داشت.سوالاتی که شاید در ذهن خیلی از دانشجویان مهندسی شکل گرفته‌است اما نمی‌دانند باید در کجا به دنبال پاسخ مناسب‌اش بگردند.مشکلی که گریبان‌گیر صنعت ماست شاید با پاسخ صحیح به این سوالات تا حد خوبی حل شود و این چرخ در گل گیر کرده‌ی صنعت، به کمک جوانان نخبه دوباره بچرخد.

 جلیلی به هنگام بازدید، از پله اول با مهندسین جوان سخن گفت.اینکه چگونه توانستید در دوران دانشجویی شرکت خود را بنا کنید و چطور شد که با وجود مشکلات ادامه داد و گسترش دادید؟ بدون استثناء سال تاسیس هر شرکت و چگونگی شکل گیری هسته اولیه و رشد شرکت را میپرسید.برخی از غرفه‌داران به عدم وجود سازوکار کارآمد برای فعال کردن دانشجویان و فارغ التحصیلان مهندسی جهت تاسیس شرکت های دانش بنیان اشاره کردند.سازوکاری که همان پله اول تبدیل یک دانشجوی مهندسی در دانشگاه به یک مهندس فعال در حوزه های صنعتی است.یکی  از غرفه‌داران از دعوتنامه هایی جهت فعالیت صنعتی در کشور های دعوت کننده سخن گفت که خود او و دوستانش قید همه‌شان را بخاطر خدمت به ایران،زده بودند.

در ادامه اما سوال از تعداد فعالین شرکت ها نیز مکرر پرسیده می‌شد.شرکت های دانش بنیانی که غالبا حدود و بالای صد نفر به صورت مستقیم در آنها فعالیت داشتند و حتی یک شرکت حدود 700 نفر شاغل مهندس تر و تازه از بهترین دانشگاه های کشور را به خدمت گرفته بود.

گله به حق شرکت های دانش بنیان و مسئله فساد

علی رغم باور، شرکت کنندگان این نمایشگاه- که بواسطه دولت برپا شده بودند-غالبا از کم توجهی و یا بهتر بگویم بی‌توجهی دستگاه های دولتی گله مند بودند.دکتر جلیلی غرفه به غرفه این سوال را پرسید: "اگر دولت بودید چگونه با شرکت ها رفتار میکردید؟" سوالی که البته پاسخ های متنوعی داشت که هریک بیانگر ضعف مدیریتی ما در قبال اسناد بالادستی در حوزه پیشرفت است.

عمده آنچه به عنوان گله مطرح شد عبارت بود از بی‌توجهی دولتی ها در به کارگیری شرکت های دانش بنیان.برخی از آنها از طرفی تحریم بودند و از طرفی دولتی ها تحویلشان نمی‌گرفتند.شرکت ها مدعی آن بودند که در محصولاتشان در کیفیت هایی  برتر از کیفیت محصولات وارداتی عرضه میشود.حتی برخی از آنها تنها درخواست‌شان این بود که نمیگوییم بیایید ساخته ذهن مهندس ایرانی را در داخل مصرف کنید، ما فقط میگوییم کیفیت محصول ما که یک دهم و یا یک سوم قیمت محصول وارداتی است را با آن محصول خارجی بسنجید و خود انتخاب کنید!

چه میشود که دولتی ها بی توجه‌اند؟ این سوال دو جواب ممکن دارد.یکی از آنها را خود دکتر جلیلی مطرح کرد و آن "فساد" است.یعنی بخشی از آن دستگاه دولتی که موظف به اجرای اسناد بالادستی در استفاده از محصولات با کیفیت داخلی است به واسطه سود و غرض دست به وارادت بزند. اما پاسخ دوم مسئله‌ی اعتماد است.یعنی برای مثال  سازوکار مشخصی وجود ندارد که شرکت های دانش بنیانی که در حوزه ارتباطات فعالیت می‌کنند تاییدیه اعتماد بگیرند تا دستگاه دولتی موظف به همکاری با آنها بشود.اگرچه میتوان گفت این خلاء ممکن است بهانه ای به دست کسانی شود که خود را به خواب زده اند.چیزی که سعید جلیلی به خوبی به آن اشاره کرد.

مسئله دیگر عدم وجود قوانین متقن در خصوص مالکیت اطلاعات است.شرکت های حوزه ارتباطات جهت فعالیت و همکاری با این مشکل مواجه‌اند که هر دستگاه خود را صاحب اطلاعات‌اش میداند و از همکاری سرباز میزند و یا حتی ترجیح می‌دهد در این زمینه با خارجی ها همکاری کند!

یکی از غرفه‌داران از وجود زیرساخت های فنی در این رابطه سخن گفت اما نبود قوانین و همچنین اراده جدی برای هماهنگی لایه های سازمانی را مانع راه عنوان کرد.وی عنوان کرد که امروز دیگر نیازمند کشور الکترونیک هستیم تا دولت الکترونیک.یعنی نیاز به متولی بالاتری هستیم تا بتواند سازوکار ارتباط قوه و سازمان ها و دستگاه های زیرشاخه را به صورت  متوازن فراهم کند.دکتر جلیلی نیز از مطرح شدن از مسئله در شورایعالی امنیت ملی گفت و ابراز کرد که در آن موقع(حدود سال 90) این مسئله با مخالفت دستگاه ها روبرو شد.

در انتها اما آنچه در آن نمایشگاه تقریبا خلوت به چشم می‌آمد این بود که پتانسیل اثبات شده ایرانی را برخی هنوز باور ندارند.خیلی سخت است برای تولید کننده‌‌ی نخبه‌ای که از سرمایه شخصی خود خرج کرده تا محصول با کیفت بهتر و قیمت کمتر از مشابه وارداتی بسازد اما برخی ساختار و آدم هایش حتی فرصت رقابت را برای او فراهم نکرده اند.شرکت هایی که عمده مشتری هاشان بخش خصوصی بود تا دولتی و بعضی از آنها از عدم وجود واحد بازاریابی خارجی در داخل دولت جهت ایجاد پل ارتباطی میان آنها و نیاز خارجی ها نیز گله‌مند بودند.