با چه استدلالی امکان اداره کشور بدون پول نفت وجود دارد؟ / راهکارهای چگونگی اقتصاد منهای نفت: توسعه اقتصاد دانش بنیان و ورود نخبگان به بدنه مدیریتی کشور؛ تقویت مسائل کار؛ افزایش صادرات غیرنفتی

گروه اقتصاد مقاومتی- مصطفی ظاهری: ایران اسلامی با استعدادهای سرشار معنوی و مادی و ذخائر و منابع غنی و متنوع و زیرساخت‌های گسترده و مهم‌تر از همه، برخورداری از نیروی انسانی متعهد و کارآمد و دارای عزم راسخ برای پیشرفت، اگر از الگوی اقتصادی بومی و علمی برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی که همان اقتصاد مقاومتی است، پیروی کند نه تنها بر همه‌ مشکلات اقتصادی فائق می‌آید و دشمن را که با تحمیل یک جنگ اقتصادی تمام عیار در برابر این ملت بزرگ صف‌آرایی کرده، به شکست و عقب‌نشینی وا می‌دارد، بلکه خواهد توانست در جهانی که مخاطرات و بی‌اطمینانی‌های ناشی از تحولات خارج از اختیار، مانند بحران‌های مالی، اقتصادی، سیاسی و ... در آن رو به افزایش است، با حفظ دستاوردهای کشور در زمینه‌های مختلف و تداوم پیشرفت و تحقق آرمان‌ها و اصول قانون اساسی و سند چشم‌انداز بیست ساله، اقتصاد متکی به دانش و فناوری، عدالت بنیان، درون‌زا و برون‌گرا، پویا و پیشرو را محقق سازد و الگوئی الهام‌بخش از نظام اقتصادی اسلام را عینیت بخشد. (ابلاغیه سیاست های کلی "اقتصاد مقاومتی رهبر انقلاب" به رؤسای قوای سه گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام- ۲۹/ بهمن ماه/ ۱۳۹۲)

با گذشت یک سال از ابلاغ این سیاست ها، کاستی های فراوانی در پیاده سازی این سیاست های حیاتی اقتصادی در قوای سه گانه دیده می شود و ضعف های مدیریتی مانع از رسیدن به توفیق چندان در تحقق اهداف این سیاست ها شده است.

طی قریب 4 سال گذشته، ضعف های اقتصادی کشور در مقابل تهدیدات خارجی نمایان شد که نتیجه جدی نگرفتن شعارهای سال در یک دهه اخیر مقام معظم رهبری توسط قوای سه گانه بوده است چرا که معظم اله از سال 86 نسبت به جنگ اقتصادی غرب علیه ایران اسلامی هشدار داده و در یک حلقه بهم پیوسته با ارائه شعارهایی که از مولفه های اقتصاد مقاومتی بوده سعی در مقاوم سازی پایه های اقتصادی کشور نموده است که کم توجهی و انجام اقدامات شعاری مانع از رسیدن اهداف عالی در سال های گذشته (که شعارهای حیاتی چون نوآوری و شکوفایی، اصلاح الگوی مصرف و جلوگیری از اسراف، مسئله‌ی همت مضاعف و کار مضاعف، مسئله‌ی جهاد اقتصادی، حمایت از تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه‌ی ایرانی در خود جای داده بوده) شده است. شعارهایی که عمل به آن می توانست حرکت عمومی کشور را در زمینه‌ی اقتصاد ساماندهی کند.

با این وصف رجانیوز بازخوانی جوانب مختلف اقتصاد مقاومتی در بیانات مقام معظم رهبری را لازم دانسته و در سلسله گزارشاتی به مولفه ها و الزامات آن می پردازد. امید است با نشر این بیانات یاری ای در گفتمان سازی و مطالبه سازی مردمی اقتصاد مقاومتی شود.

[از الزامات و انتظارات سیاستهای اقتصاد مقاومتی]، گفتمان سازی است؛ باید تصویر درستی از اقتصاد مقاومتی ارائه بشود؛ البته صداوسیما و رسانه‌های کشور موظفند اما مخصوص آنها نیست. دستگاه‌های تبلیغاتیِ مخالف با کشور، مخالف با انقلاب، مخالف با پیشرفت ملی ما، خیلی چیزها در چنته دارند و شروع هم کرده‌اند - ما دیدیم - بعد از این هم بیشتر [خواهند کرد] درباره‌ی اقتصاد مقاومتی، اشکال‌تراشی، مانع‌تراشی، گاهی هو کردن، بی‌اهمیت جلوه دادن آنچه که در کمال اهمیت و نهایت اهمیت است؛ از این کارها می کنند. نقطه‌ی مقابل آنها بایستی کار بشود؛ مسئولین، صاحبان فکر و دلسوزان، بایستی تصویر درستی را از این حرکت بزرگ و عمومی ارائه بدهند و گفتمان‌سازی بشود تا مردم بدانند و معتقد باشند و بخواهند؛ در این صورت، کار عملی خواهد شد. (جلسه تبیین سیاست‌های اقتصاد مقاومتی - 20/اسفند/1392)

رویکرد تحلیلی4 –  اقتصاد منهای نفت 1

با چه استدلالی امکان اداره کشور بدون پول نفت وجود دارد؟

قیمت نفت، در دوران جنگ از این هم کمتر بود، ولی به خوبی گذراندیم. در زمان ریاست جمهوری بنده، قیمت نفت که امروز هر بشکه‏ای حدود دوازده دلار است از هجده دلار به دوازده دلار رسیده است به هشت دلار، به هفت و نیم دلار رسید و گذراندیم! وقتی مسئولین بر کار خودشان مسلّط باشند و مردم را پشت سر خودشان داشته باشند، می‏توانند انجام دهند. ما آن روز، جنگ را هم داشتیم که خرج جنگ هم خرج خیلی عظیمی بود پس این کافی نیست. 1377/01/01 روزی به خاطر جنگ، این کارها عملی نبود، ولی بحمد اللّه امروز عملی است. باید هم انجام گیرد و انجام دهند. دولت هم این کار را می‌کند، باید هم بکند. 1375/01/04 دولت باید بتواند تصمیم بگیرد. باید به نفت احتیاج نداشته باشد. ما ثروت، منابع طبیعی و تولیدات داخلی زیاد داریم. امکانات تولید ثروت در داخل کشور، خیلی زیاد است. 1375/01/04  در کنار این، مسأله‏ی صرفه‏جویی مطرح است. 1377/01/01

باید اقتصاد ملت ایران از نفت  با برنامه ریزی دولت جدا شود

من یک نگرانی مختصری دارم- که مربوط به امروز هم نیست؛ سالهاست که این نگرانی را دارم- و آن این است که باید اقتصاد ملت ایران از نفت جدا شود. این مسئله را اخیراً به دولت خدمتگزار ابلاغ کرده‌ایم که برایش برنامه‌ریزی کند. 1375/01/04 آمدند گفتند که قطع نفت به ضرر کشورهای قطع کننده است؛ در حالی که این طور نیست؛ این خطای در محاسبه است. قطع نفت به ضرر ملت ها نیست؛ به سود آنهاست.

چه زمانی در قضیه نفت احساس رضایت می کنیم؟

ما امروز داریم فکر روزی را می کنیم که کشور ما نفت نداشته باشد؛ انرژی، انرژیِ بدون نفت. کشوری که نفت ندارد، شاید در منابع دنیا هم نفت باقی نماند. دنیا دارد فکر انرژی آن روز را می کند. ما هم با این دردسرهائی که ملاحظه میکنید، ایستاده‌ایم برای اینکه آن آینده را، امروز تأمین کنیم. اگر نکنیم، آن روزی که نفت تمام میشود، ما نیستیم، اما اثر سوء این عمل ما آن روز خواهد بود. ما مسئول خواهیم بود. 1386/09/08 من ده، دوازده سال پیش به مسئولان آن روز گفتم آن روزی انسان در قضیه‌ی نفت احساس رضایت می‌کند، که کشور قادر باشد با اختیار خودش اعلام کند که من مصلحت می‌دانم امروز تولیدم را فلان قدر کم کنم؛ امروز سر فلان تعداد چاه کشور را طبق مصلحت کشور می‌خواهم ببندم؛ امروز می‌خواهم صادرات نفتم را این قدر کم کنم و نفت را در کارهای غیر سوخت مصرف کنم - سوخت، بدترین استفاده‌ی از نفت است و دنیا الی‌ماشاءاللَّه استفاده‌های بهتر از سوخت نفت را کشف می‌کند و پیش می‌رود - آن روز ما می‌توانیم خوشحال باشیم و به نفت خشنود باشیم. 1385/03/29  ]دولت[باید کاری کند که بتواند روزی به دنیا اعلام نماید که از امروز تا شش ماه دیگر، تا یک سال یا چهل روز دیگر، می‌خواهیم درِ چاه های نفت را ببندم. می‌خواهم یک قطره نفت صادر نکنم. 1375/01/04 این مسأله قطع یک ماهه نفت که ما گفتیم، یک مسأله اساسی است. با این مسأله نمی‏شود سطحی برخورد کرد. البته یک مسأله نمایشی هم نیست که دولتی تنها بایستد و بگوید من نفت خود را قطع می‏کنم؛ معلوم نیست چه طوری قطع می‏کند یا نمی‏کند. این یک مسأله جدّی و واقعی است و باید همه تصمیم بگیرند. 1381/02/11

با قطع یک ماهِ نفت، این قدرت تصمیم‏گیری در ملت های اسلامی آشکار خواهد شد

با قطع یک ماهِ نفت، این قدرت تصمیم‏گیری در ملت های اسلامی آشکار خواهد شد. ملت ها و دولت های اسلامی نشان می‏دهند که می‏توانند علیه دیکتاتوریِ بین‏المللی و علیه خواستِ زورگویانی که فقط به سرنیزه متّکی هستند، اقدام کنند. باید این کار را بکنند؛ این اجتناب‏ناپذیر است.

البته بعضی از دولت ها مواضع خوبی اتّخاذ کردند. دولت سوریه و دولت لبنان شجاعانه ایستادند؛ مواضعشان، مواضع خوبی است؛ لیکن همه دولت های عربی، همه دولت های اسلامی و دولت های صادر کننده و تولید کننده نفت باید به این وظیفه تاریخی خود اهمیت دهند. تاریخ در آینده روی این اقدام های تعیین کننده قضاوت خواهد کرد؛ امروز هم ملت ها قضاوت می‏کنند. امروز ملت ها بر این اساس نسبت به دولت های خود و نسبت به صداقت و دلسوزی و پاکدامنی آن ها تصمیم‏گیری می‏کنند. 1381/02/11  نفت، ذخیره‏ی همیشگی این ملت است و می‏ماند. اوّلًا از آن برای ساخت زیربناهای ماندگار و دیگر سرمایه‏های اساسی کشور استفاده می‏شود. ثانیاً به وسیله‏ی قدرت نفت، ملت ایران می‏تواند در صحنه‏ی سیاست بین‏المللی، ابراز قدرت کند. یک‏وقت اعلان کند که من می‏خواهم نفتم را شش ماه نفروشم! همه‏ی دنیا را تحت تأثیر قرار می‏دهد؛ همه‏ی سیاست ها را تحت تأثیر قرار می‏دهد. یا بگوید می‏خواهم این قدر کم کنم، یا این قدر زیاد کنم! این در طول زمان انجام می‏گیرد. 1377/01/01

راهکار 1 چگونگی اقتصاد منهای نفت: توسعه اقتصاد دانش بنیان و توجه به علم و ورود نخبگان به بدنه مدیریتی کشور

حرف بسیار درستى را آقاى ستّارى عزیزمان اینجا الان گفت: در کشورى و اقتصادى که متّکى به منابع زیرزمینى است و ثروت باد آورده در آن کشور حاکم است، نخبه، نه شناسایى می شود، نه جذب می شود، نه اصلاً احتیاج به نخبه احساس می شود. وقتى قرار شد که ما این ثروت ذخیره‌ى تاریخى خودمان را از زیرِ زمین بکشیم بیرون، مدام خام‌فروشى کنیم، به حالت "بچّه‌پول‌دارىِ ملّى" - این‌جورى بگوییم؛ مثل بچّه‌پول‌دارها که قدر پول را نمی دانند، هرجور دستشان بیاید خرج می کنند - کشور را بخواهیم اداره کنیم، آنجا نه نخبه شناسایى می شود، نه به نخبه احساس احتیاج می شود، نه نخبه می تواند نقش ایفا کند. نتیجه هم همین می شود که سرنوشت کشور مى‌افتد دست آن کسانى که سیاست‌گذاران کلانِ دنیاى نفت و منابع زیرزمینى‌اند. امروز این‌جور است: سیاست آنها این است که یک روز قیمت نفت تنزّل پیدا کند؛ ناگهان شما مى‌بینید ۲۰ دلار قیمت نفت تنزّل پیدا کرد؛ تا دیروز مثلاً ۱۰۵ دلار می فروختند، حالا باید ۸۵ دلار بفروشند؛ این ها سیاست هاى جهانى است. 1393/07/30 از بالا رفتن و پایین آمدن قیمت ها ملت ها این همه ضرر می‏بینند؛ چون اختیار در دست دیگران است. 1381/02/11

کشورى که اقتصاد خودش را بسپرد دست سیاست‌گذاران و طرّاحان و برنامه‌ریزانِ خارج از محدوده‌ى مصالح او، حال آینده‌ى آن کشور معلوم است. کشور باید با نیروى درونى اداره بشود؛ به تعبیر درست ایشان، با ذخایر روى زمین یعنى استعدادهاى درونى ما، نیروى انسانى ما، هوش جوانان ما، با اینها باید اداره بشود؛ اگر این شد، هیچ قدرتى در دنیا قادر نخواهد بود که سرنوشت اقتصادى کشور را یا هر آنچه به اقتصاد کشور ارتباط پیدا می کند، در دست بگیرد و ملعبه‌ى خودش قرار بدهد. بنابراین باید دنبال علم و تحقیق رفت. این کار، کار لازمى است. 1393/07/30  علم مایه‏ی قدرت و ثروت است. کشور شما و نظام جمهوری اسلامی باید به این قدرت و اقتدار دست پیدا کند تا بتواند از ملت خود، از کشور خود، از ارزش‌های خود و از نظام خود پشتیبانی کند و مصونیت ببخشد که قدرت فایده‏اش این است؛ اقتدار برای زورگویی به دیگران نیست، برای جلوگیری از زورگویی دیگران است؛ و در کنار این به ثروت احتیاج دارد تا بتواند مشکلات گوناگونی را که میراث سال‌ها حکومت استبدادی در این کشور است برطرف کند، باید علم را به دست بیاورد. برای یک ملت، علم وسیله‏ای است برای رسیدن به اقتدار ملی و ثروت ملی. البته این‌ها ثروت و پول لازم دارد؛ پول را هم از همین راه باید به‌دست بیاوریم... آن روزی که ما بتوانیم درآمد کشور را از راه دانش‌مان به‌دست بیاوریم و درِ چاه‌های نفت را پلمب کنیم، آن روز برای ما روز خوبی است.

امروز ما داریم از ذخایرمان می‌خوریم. بیشتر بودجه‏ی کشور از نفت است. نفت ذخیره‏ی ماست. گنجینه‏مان را داریم تخلیه می‌کنیم؛ از روی ناچاری. باید روزی برسد که این ملت بتواند از دانش خود ثروت تولید کند. آن وقت خودِ آن ثروت به پیشرفت دانش کمک خواهد کرد... دائماً هم‏افزائی به‌وجود می‏آید. البته جهت‌گیری‌ها، باید جهت گیری‌های درست و معنوی و الهی باشد. 1387/06/05 کاهش وابستگی به نفت یکی – دیگر - از الزامات اقتصاد مقاومتی است. این وابستگی، میراث شوم صد ساله‌ی ماست. ما اگر بتوانیم از همین فرصت که امروز وجود دارد، استفاده کنیم و تلاش کنیم نفت را با فعالیت های اقتصادىِ درآمدزای دیگری جایگزین کنیم، بزرگترین حرکت مهم را در زمینه‌ی اقتصاد انجام داده‌ایم. امروز صنایع دانش‌بنیان از جمله‌ی کارهائی است که میتواند این خلأ را تا میزان زیادی پر کند. ظرفیتهای گوناگونی در کشور وجود دارد که میتواند این خلأ را پر کند. همت را بر این بگماریم؛ برویم به سمت این که هرچه ممکن است، وابستگی خودمان را کم کنیم. ۱۳۹۱/۰۵/۰۳

راهکار 2 چگونگی اقتصاد منهای نفت: تقویت مسائل کار و نگاه به کار

اگر ما بخواهیم خودمان را از نفت بی‏نیاز کنیم، غیر از این است که باید به محیط کار، به جامعه‏ی کارگری، به مسأله‏ی کارگاه ها و به مسأله‏ی آموزش کارگران، اهتمام ویژه‏ای بشود؟ البته دولت بحمد اللّه در این کارها مشغول است. حقیقتاً برادران ما در دولت، کارهای با ارزشی انجام می‏دهند؛ اما می‏خواهم عرض کنم که یکی از اساسی‏ترین کارهای کشور این است. هم مجلس، هم دولت، هم مسئولان گوناگون، باید به مسأله‏ی کار و کارگر به چشم موضوعی که گاهی با آن مواجه می‏شوند و یک تنگنایی پیدا می‏شود، نگاه نکنند؛ به چشم یک مسأله‏ی اساسی و حقیقی کشور نگاه کنند. کارگران ما البته نجیبند، مؤمنند، هوشیارند و متوجّه توطئه‏های دشمن هستند. اگر این خیل عظیم کارگری ما، مردمان هوشیاری نبودند و به انقلاب و دین و دولت و نظامشان علاقه نداشتند، امروز دشمنان ما در محیط های کارگری فاجعه می‏آفریدند. الآن هم تلاش می‏کنند، اما این‏ها قویند. کارگران ما این قشر نجیب، این قشر مؤمن، این قشر زحمتکش بحمد اللّه هوشیار و متوجّهند و زیر بار توطئه‏های آن‏ها نمی‏روند. باید این تلاش‏هایی که می‏شود، ادامه پیدا کند و تقویت شود. توسعه‏ ی اقتصادی، بدون تقویت مسائل کار و نگاه به کار، امکان‏پذیر نیست. این انسانی که خودش را صرف این کار می‏کند، باید بداند که نظام پشتیبان اوست. 1378/02/15

راهکار 3 چگونگی اقتصاد منهای نفت: افزایش صادرات غیرنفتی از راه های کاهش وابستگی به نفت

از جمله‌ی کارهائی که باز همت مضاعف را در زمینه‌ی اقتصاد نشان می داد، افزایش صادرات غیرنفتی است. بودجه‌ی کشور ما متأسفانه از ده‌ها سال پیش به این طرف، وابسته‌ی به نفت است. این روش را همه‌ی اقتصاددان های دلسوز رد میکنند؛ این روش در کشور ما عادت شده است. نفت را استخراج کنند، بفروشند، از پول آن کشور را اداره کنند؛ این شیوه‌ی غلطی است. 1390/01/01

-----------
پی نوشت:

1375/01/04 - بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم رضوی

1377/01/01 - بیانات در دیدار زائرین و مجاورین حرم مطهر رضوی

1378/02/15 - بیانات در دیدار جمعی از کارگران و معلمان

1381/02/11 - بیانات در دیدار جمعی از کارگران و معلمان

1385/03/29 - بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی

1386/09/08 - ‌بیانات در دیدار جمعی از اساتید و فضلا و مبلّغان و پژوهشگران حوزه‌های علمیه کشور

1387/06/05 - بیانات در دیدار نخبگان جوان دانشگاهی

1390/01/01 - بیانات در حرم مطهر رضوی در آغاز سال

۱۳۹۱/۰۵/۰۳ - بیانات در دیدار کارگزاران نظام

1393/07/30  - بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در هشتمین همایش ملی نخبگان جوان