تئاتری که تمرینات آن در حسینیه انجام می‌شود/ سیری درام‌گونه در فتنه‌های تاریخ اسلام؛ از سقیفه تا تکفیری‌های مدرن

 

به گزارش رجانیوز، تئاتر «غبار» به سه مقطع تاریخی اشاره دارد که با محوریت موضوع فتنه، وصف حالی دارد از ظلم تاریخی وارد شده بر امیر مومنان علی (ع) و در پی آن شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) که از منظری نو به محتوای آن پرداخته شده است. همچنین فتنه‌های اخیر و حوادث پیشامده‌ی جهان در مقابله با افراط گرایان و تکفیری‌ها مقاطع دیگر تاریخی هستند که این نمایش به آن‌ها اشاره دارد.

 

اما کمی بالا‌تر از میدان سپاه، حسینیهٔ حضرت فاطمه زهرا(س)، مدتی است که میزبان هنرمندانی است که خود را برای تمرین تئاتر «غبار» آماده می‌کنند. آنچه می‌خوانید گزارشی از یک روز تمرین این گروه:

 

در یک طرف حسینیه بازیگران گروه جوان حرکتی نمایش، که همگی از نظر آمادگی جسمانی آماده به نظر می‌رسند، صحنه‌ها را که عمدتاً به صورت اکروباتیک طراحی شده، مرور کرده و با هدایت آقایان «عامر مسافر آستانه» و «حمید جوکار» (طراح حرکت)، آخرین نظرات و تغییرات ایشان را اعمال می‌کردند. چرا که ویژگی گروه حرکت اهمیت نظم و انسجام صرف در حرکات فیزیکی است وتمام بازنمایی‌ این حرکات، بدون استفاده از حتی یک دیالوگ صورت می‌گیرد.

 

در طرف دیگر حسینیه نیز «مداحیان» (کارگردان نمایش) مشغول تمرین با سایر بازیگران اصلی نمایش است که در بین‌ آنها افراد نام آشنا نیز به چشم می‌خورد. «میر طاهر مظلومی» و «آتش تقی‌پور» در وسط حسینیه در حال تمرین هستند و «جهانگیر الماسی» و «انوش معظمی» (او را با ایفای نقش حرمله در سریال مختارنامه می‌شناسیم) در گوشه‌ای دیگر روی زمین نشسته‌اند تا نوبت بازی‌شان شود. فرصتی دست می‌‌دهد تا با «انوش معظمی» که نویسنده‌ی این نمایش هم هست، گپی بزنیم.

 

 

او از تلاش و صرف زمان حدوداً یکساله‌ی خود برای نگارش این نمایش گفت و از ضعف نمایش‌های مناسبتی (مذهبی) که کمتر توجهی به گره‌های داستانی درام دارند. شکل گیری فتنه‌های مختلف در طول تاریخ مسلمانان، شکل گیری جریان تکفیری و رخداد‌های ناگفته در طول تاریخ شیعه، تلنگر‌ها و ایده‌های اولیه‌ای بوده که «معظمی» برای نگارش «غبار» از آن‌ها استفاده کرده است.

 

وی که در کارنامه‌ی خود، نگارش نمایش «شعله در زمهریر» (اجرا شده در سالن اصلی تئا‌تر شهر) را دارد، نمایش «غبار» را سیری درام‌گونه در فتنه‌های طول تاریخ مسلمانان از جریان سقیفه تا تکفیری‌های مدرن می‌داند و نمایش را فرصتی برای هر فردی می‌خواند تا با رویکردی نو در فرم، به خوانش دوباره‌ی حوادث و رخداد‌های مذموم شیعه بپردازد. «معظمی» این اثر را داستان افرادی می‌داند که گرفتار منیت‌ها شده‌اند و خود را مدافع خوبی‌ها می‌دانند، حال آنکه خود در مقاطع مهم تاریخ به عکس آنچه می‌پندارند، عمل می‌کنند.

 

گروه همچنان بسیار صمیمی، با آرامش و پرامید به تمرین ادامه می‌دهند. «جهانگیر الماسی» که سابقه‌ی طولانی در اجرای روی صحنه دارد، جو دینی و ارزشی حاکم بر گروه را مهم‌ترین ویژگی آن خوانده و تمرین منظم و دقیق و اعتماد متقابلی که اعضای این گروه نسبت به یکدیگر دارند، را بسیار متفاوت‌تر از جو حاکم بر تئا‌تر ایران می‌داند. به علاوه بیان می‌کند که اگر چه این نمایش، نمایشی مناسبتی خوانده می‌شود، اما بر خلاف سایر نمایش‌های مناسبتی که از مقتضیات تئا‌تر و نمایش دور می‌شوند، دارای ویژگی‌های فرمی و روایی بالاست و از همین رو، مخاطبین فارغ از هر گونه باور و اعتقادی می‌توانند با داستان ارتباط برقرار کنند و کاری با کیفیت ببینند. او این اتفاق را بسیار باعث مسرت خود می‌داند که چنین اتفاقی در گروهی رخ می‌دهد که اعضای آن دارای ویژگی‌های دینی، انقلابی و ارزشی هستند.

در همین حین، تمرین به پایان می‌رسد و اگرچه آقای «مداحیان» (کارگردان) خسته نشان می‌دهد، اما همچنان با انرژی و و لبخند، پذیرای گفتگو می‌شود.

«مداحیان» قبل از ورود به دانشگاه، در‌‌ همان دوران دبیرستان به فعالیت در تئا‌تر پرداخته بود. از‌‌ همان ابتدا هم ایام فاطمیه زمانی بود که با هم مدرسه‌ای‌هایش بتوانند تئا‌تر مذهبی کار کنند. اگرچه نمایش‌های مدرسه‌ای در ابتدا کیفیت خوبی نداشتند، اما فضا و پشتکار بالای چنین گروه‌هایی باعث می‌شد تا علاوه بر جذب مخاطب در اواخر دهه‌ی شصت و اوایل دهه‌ی هفتاد، علاقه‌مندی به تئا‌تر در بین چنین گروهی بیشتر شود. علاقه‌مندی وی به تئا‌تر بالاخره او را مجاب کرد که برای ورود به دانشگاه نیز رشته‌ی تئا‌تر را انتخاب کند. بدین ترتیب، سال ۷۵ وارد دانشگاه شد و سال ۷۶ توانست اولین نمایش مذهبی خود را در سالن سنگلج به روی صحنه‌ی ببرد. از آثار «مداحیان» می‌توان به «صبر سرخ»، «حرامیان عشق»، «قاصدکی به رنگ دعا»، «فرات آینه‌ی مسیح»، «در خواب من هم بیا»، «میاندار دعا»، «کوچه مرد‌ها» و ... در آن سال‌ها اشاره کرد.

 

 

 

اما در سال ۱۳۸۲، برای اولین بار «نمایش شعله در زمهریر» به روی صحنه رفت و به نقطه‌ی عطف کارنامه‌ی او تبدیل شد. این نمایش در دوره‌های مختلف با نگارش آقایان «یاسین حجازی»، «مداحیان» و «ناصر کریمی نیک» به صورت سه اجرای مجزا به مناسبت ایام فاطمیه به روی صحنه رفت که آخرین اجرای این نمایش سال ۱۳۹۱ در سالن اصلی تئا‌تر شهر بود.

 

از جمله نمایش‌های مطرح دیگر «مداحیان» نیز می‌توان به نمایش «کلید» اجرا شده در تالار سوره‌ی حوزه هنری و تالار وحدت اشاره کرد. با این اوصاف می‌توان گفت که وی در روندی آرام توانسته در این سال‌ها مخاطب تئا‌تر را به خود جذب کند و پله‌های ترقی را با کیفیت و طمانیه پشت سر بگذارد.

«مداحیان» بر این باور است که وقتی نمایشی بروی صحنه می‌آید، باید متناسب و رعایت کننده‌ی مقتضیات صحنه‌ی اجرا باشد و قواعد صحنه را رعایت کند و این امر در اجرای نمایش‌های دینی، باید بیشتر از سایر گونه‌ها مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که مخاطب اصلی تئا‌تر دینی که خود با ایمان و اعتقاد زندگی می‌کند، باید بتواند با تصاویری که از این اعتقادات ساخته می‌شود، همراه گردد. از این رو کار در موضوعات دینی بسیار سخت‌تر از سایر گونه‌هاست؛ چرا که مخاطب آن مخاطبی فعال و آگاه تلقی می‌شود و هرگونه لحن و پیام سطحی برای او راضی کننده نیست.

 

او با استناد به این نکته، معتقد است عموماً شاهد افزایش کارهای ضعیف در تئا‌تر (و هنر) در موضوعات مذهبی و مناسبتی هستیم. از طرفی دیگر اگر بخواهیم گونه‌ی دینی و مذهبی را از سایر گونه‌ها در تئا‌تر جدا کنیم، نیز کار اشتباهی انجام داده‌ایم. چرا که منشا تئا‌تر در تاریخ باستان نیز از قالب آیین‌ها و تبلیغات دینی به هدف گسترش دین (حتی در غرب) برخواسته است. هر رخداد  و درامی هم که در متن اتفاق می‌افتد، دارای نتایجی اخلاقی است فارغ از هر نوع داستان یا ژآنری خاص؛ از این رو دینی کار کردن یک امر مجزا از بقیه‌ی امور در فضای هنر و تئا‌تر نیست که بتوان آن را تفکیک کرد.

 

 

«مداحیان» پرمخاطب بودن نمایش «شعله در زمهریر» را در دهه‌ی هشتاد عامل دلگرمی خود و گروهش می‌داند تا آنان را مصمم کند که کارهای بعدی را جدی‌تر و حرفه‌ای‌تر دنبال کنند. نمود این رویکرد، در نمایش «کلید» عیان شد و مخاطب از هر گرایش فکری، ‌توانست به علت حرفه‌ای بودن نمایش و رعایت مقتضیات صحنه، با محتوای دینی اثر ارتباط برقرار کند.

 

«مداحیان» در مورد نمایش اخیر خود «غبار» نیز به همین رویه عمل کرده است. او مدعی است در نمایش «غبار» تلاش شده تا جذابیت‌های متن، درام، صحنه، بازی بازیگران و حرکات به نحوی باشد تا حتی لحظه‌ای مخاطب فارغ از صحنه نشود؛ به علاوه در نگارش این متن دینی و انقلابی بر آن هستیم که تمامی اقشار مخاطب را به سالن نمایش بکشانیم.

 

«مداحیان» همچنین به این موضوع اشاره می‌کند که بسیاری از نمایش‌های مذهبی بوده‌اند که پای اقشار مختلف را به سالن‌های اصلی تماشای تئا‌تر باز کرده‌اند. همچنین عدم توجه به مخاطب عام و صرف توجه به مخاطب تئا‌تر خاص را در جامعه‌ی تئا‌تر ایران، از عوامل عدم رشد تئا‌تر می‌داند؛ اتفاقی که در نمایش‌های مذهبی و مناسبتی دائماً عکس آن رخ می‌دهد. ارتباط با مخاطب عام، ایجاد امید در طول داستان و توجه به سلایق مخاطب مذهبی خاموشی که با بی‌مهری در بین تئاتری‌ها نادیده گرفته می‌شوند، اتفاقاتی است که حتی در ضعیف‌ترین اجرا‌های مذهبی تئا‌تر نیز می‌توان شاهد آن بود  و همین امر عامل جذب مخاطب بسیار آن‌ها می‌شود.

«مداحیان» بر خود واجب می‌داند که نمایش «غبار» به بهترین نحو ممکن اجرا شود و هیچ بهانه‌ای را هم برای بی‌کیفیت بودن و بد بودن کار برای تماشاچی از خود و گروهش نمی‌پذیرد. «مداحیان» بر این باور است که در «غبار» مخاطب، فضا، درام و تنوع خاصی را در قیاس با سایر کارهای مذهبی می‌بیند. از این رو همه چیز مهیا است تا مخاطب با شگفتی محتوایی و فرمی در تماشای نمایش مواجه شود.

 

«جهانگیر الماسی»، «میرطاهر مظلومی»، «آتش تقی‌پور»، «محمد ساربان»، «سیروس کهوری‌نژاد»، «منوچهر علیپور»، «انوش معظمی»، «حسین کشفی»، «علی کریمی» و «یحیی ایراندوست» به ایفای نقش می‌پردازند. همچنین «عرفان خداپرست» (تهیه کننده)، «موسسه‌ی فرهنگی هنری بشارت» (مجری طرح)، «سعید نقد‌زاده» (دستیار کارگردان و برنامه ریز)، «بهرنگ قدرتی» (آهنگساز)، «عامر مسافر آستانه» و «حمید جوکار» (طراحان حرکت)، «پیام حسین سوری» (طراح صحنه)، «حسین اسفندیاری» (طراح لباس)، «امیر قادری» (طراح گریم)، «ارشا اقدسی» (طراح بدل کاری) و «مهدی سربازی» (روابط عمومی) از دیگر عوامل اجرایی این اثرند.

 

 

نمایش آیینی «غبار» به نویسندگی «انوش معظمی» و کارگردانی «محمدرضا مداحیان»، ویژه‌ی ایام فاطمیه از پنجم اسفندماه، ساعت 18:15 در تالار وحدت میزبان علاقمندان خواهد بود.