سبک زندگی اسلامی یکی از مقدماتِ ضروری تشکیل تمدن نوین اسلامی است/ رهبر انقلاب: سبک زندگی اسلامی-ایرانی را در اندیشه و عمل دنبال کنید/ کتاب «مفاتیح الحیات» سبک زندگی اسلامیِ انسان را در پنج بعد بررسی کرده است

گروه معارف - رجانیوز: اساساً دین برنامه جامعی از طرف خالق عالم است تا مخلوقات به واسطه ی ایمان و عمل به این برنامه به سعادت و کمال دنیوی و اخروی نائل شوند . در طول تاریخ بعد از اسلام همواره عده ای بوده اند تا یا از روی جهالت و نا آگاهی و یا از روی تعمد و برای رسیدن به مطامع شخصی، خواسته اند تا دین الهی را محدود به اعمال فردی بین انسان و خدا جلوه دهند در حالیکه قرآن کریم خود تصریح دارد: «وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى‏ لِلْمُسْلِمينَ» و اين كتاب را بر تو نازل كرديم كه بيانگر هر چيزى و هدايت و رحمت ومژده‏ اى براى تسليم ‏شدگان [به فرمان‏ هاى خدا] است‏.محدود کردن دین الهی به اعمال فردی با حکمت الهی و هدف دین برای هدایت بشر در تعارض است چرا که زندگی انسان متشکل از ابعاد مختلفِ فردی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و ده ها بعد دیگر است؛  لذا اگر قرار است دین و برنامه ای منجر به هدایت بشر شود باید دینی باشد تا او را در همه ی ابعاد زندگی به سعادت و کمال رهنمون سازد. 

 

قرآن کریم در بیشتر قریب به اتفاق آیاتی که از ایمان سخن گفته است، آن را با عمل همراه کرده است این نشان می دهد که ایمان یک بال سعادت بشر و عمل صالح هم بال دیگر آن است و پرواز به سوی کمال و سعادت هرگز بدون همراهی هر دو بال امکان نخواهد داشت. 

 

سبک زندگی اسلامی که بارها مورد تاکید مقام معظم رهبری هم قرار گرفته است به همین معناست که احکام اسلامی و مفاد برنامه ای که خالق جهان برای مخلوقاتش در نظر گرفته است در ابعاد مختلف زندگی افراد پیاده شود. در واقع عمل به سبک زندگی اسلامی را باید مقدمه ی سعادت دنیوی و اخروی فرد و جامعه و یکی از مقدمات ضروریِ تشکیل تمدن نوین اسلامی دانست.

 

 

 سبک زندگی اسلامی ایرانی را در اندیشه و عمل دنبال کنید؛ مسئله‌ی مهمّی است. بنشینید رویش فکر کنید، مصداقهایش را مشخّص کنید، بعد خودتان عمل کنید و این را به عنوان دستورالعمل [منتشر کنید]؛ فرض کنید یک جزوه منتشر بشود در مورد سبک زندگی اسلامی من باب مثال در مسیرها. حالا بنده در آن مثالهایی که آن دو سه سال قبل از این راجع به این قضیّه زدم، مسئله‌ی پشت چراغ قرمز ایستادن را هم مثال زدم؛ همین موضوع را میشود گسترش داد؛ میشود تبیین کرد. کار شماها است؛ کار شما جوانها است که هم حوصله دارید، هم استعداد دارید، هم مغزش را دارید، [هم] توانایی‌اش را دارید؛ خب، بکنید این کارها را. (۱۳۹۵/۰۴/۱۲ ؛ بیانات در دیدار جمعى از دانشجویان)

 

 

 

مقدمه ی عمل به سبک زندگی اسلامی آگاهی از آن است که یکی از طرق مهم آن مطالعه ی کتاب های متعددی است که در این زمینه نوشته شده است . یکی از کتب ارزشمند در زمینه سبک زندگی اسلامی کتاب «مفاتیح الحیات» است که به معرفی آن می پردازیم. 

 

مَفاتیحُ الحَیات، کتابی حدیثی درباره سبک زندگی اسلامی، اثر جمعی از نویسندگان حوزه علمیه قم با نظارت آیت الله عبدالله جوادی آملی است. محققان برای تالیف این اثر، با بررسی بیش از شش هزار روایت، کوشیده‌اند احادیث را به صورت کاربردی برای استفاده عموم مردم و برای معنابخشی به زندگی انسانی و تصویر سبک زندگی اسلامی در ابعاد مختلف اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در این کتاب بگنجانند. تعامل انسان با خود، همنوعان، مردم و نظام اسلامی، حیوانات و خلقت زیست‌محیطی پنج محور اصلی مفاتیح الحیات است. در بخش ضمیمه کتاب نیز فصولی همچون کارها در روزهای ماه قمری، سنت‌ها، اشارات زمان و اشارات سنت‌ها و نیز مباحثی همچون آئیننوروز، یلدا و چهارشنبه‌سوری، استخاره و تفأل مورد توجه قرار گرفته است.

 

 

نویسندگان این اثر گروهی از محققان و مدرسان حوزه علمیه قم به نام‌های محمدحسین فلاح‌زاده، یدالله مقدسی، سیدکمال‌الدین عمادی، محمود لطیفی و جعفر آریانی هستند. گروه محققان با نظارت آیت الله جوادی آملی به تالیف این اثر اشتغال داشته‌اند.

 

 

هدف آیت‌الله جوادی آملی و محققان این اثر، ارایه کتابی کاربردی برای عموم مردم برای معنابخشی به زندگی انسانی در ابعاد مختلف اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بوده است. محققان برای تالیف این اثر بیش از شش هزار روایت را دیده و بررسی کرده‌اند. از امتیازات این کتاب می‌توان به مختصر و مفید بودن و همچنین فصل‌بندی خاص آن اشاره کرد. آیت الله جوادی آملی همچنین در مقدمه کتاب، پیام آن را نه فقط گشودن راه زندگی متمدنانه و متدینانه بشر، بلکه باز کردن راز مهر شده کیفیت زندگی همه زندگان دانسته است.

 

 

آیت الله جوادی آملی در مقدمه‌ مفاتیح الحیات تصریح کرده که این کتاب بر مبنای مباحث جهان‌شناسی، معرفت‌شناسی، تکالیف الهی انسان و بایدها و نبایدهای زندگی انسان الهی بوده است. وی با در نظر گرفتن مرحله چهارم از سیر عرفانی، بیان می‌کند که تمدن هر جامعه در آینه تدین آن ظهور می‌کند، سپس این ظهور را در ساحت مسائل روزمره اجتماعی و سیاسی در ترازوی تحلیل قرار می‌دهد.

 

نویسنده، در ادامه با بیان ضرورت حق‌مداری و نگاه عدالت‌مدارانه در پایه‌ریزی و بنیان‌گذاری یک تمدن متدینانه، زندگی الهی را شامل سه بخش جهان‌دانی، جهان‌داری و جهان‌آرائی عنوان نموده و این سه مرحله را مورد تبیین قرار می‌دهد. وی همچنین بنیان‌گذاری و پایه‌ریزی تمدن و جامعه دین‌مدار را متوقف بر سلامت و عدالت سه عنصر قانون‌گذار، هیات حاکم و مردم می‌داند و با اشاره به اصل جهان‌شمولی دین مبین اسلام از حیث کلیت و دوام، اقتضای برآورده شدن انتظار در این سه‌ شأن را بررسی می‌نماید.

 

 

 

 

بخش نخست کتاب خود به ۱۲ فصل به شرح زیر تقسیم می‌شود:

 

 

 

 

 

فصل شهروندان این بخش، یکی از مهم‌ترین و حجیم‌ترین فصول این کتاب است که در آن دستورالعمل‌ها و احادیث بسیاری درباره چگونگی تعامل با همسایگان و همشهری‌ها درج شده است. در این فصل همچنین نحوه تعامل و برخورد با معلمان، مدرسان، عالمان و دانشمندان، خانواده‌های مصیبت‌دیده در شهر و در نهایت شیوه‌های برخورد با جوانان و سالمندان، همراه با احادیث و روایت‌های مستند و صحیح، شرح و توضیح شده است.

 

 

 

 

 

 

 

در فصل نخست نام حیواناتی چون گوسفند، شتر، اسب، گربه، خروس و نوعی از کبوتر، به عنوان حیواناتی که نگهداری از آن‌ها در احادیث توصیه شده، درج شده است.

 

 

 

 

بخش ضمیمه کتاب نیز شامل فصولی چون کارها در روزهای ماه قمری، سنت‌ها، اشارات زمان و اشارات سنت‌ها می‌شود. این بخش از کتاب حاوی مباحثی چون آئین نوروز، یلدا و چهارشنبه سوری است. همچنین در این خاتمه مباحثی در مورد استخاره و تفأل عنوان گردیده است.

 

 

سبک مفاتیح الحیات در ارائه مطالب شبیه به سبکی است که شیخ صدوق در ثواب الاعمال و عقاب الاعمال و همچنین مجلسی در حلیة المتقین به کار برده‌اند. با این حال تفاوت‌های بسیاری در رویکرد این آثار به چشم می‌خورد؛ مفاتیح الحیات بر خلاف کتاب‌های ذکر شده که حاصل تلاش‌های یک محدث بوده‌اند با نگاهی فقهی و مجتهدانه به موشکافی روایات پرداخته و علاوه بر نقل احادیث به بررسی درونمایه آن‌ها مبادرت ورزیده است. نگاه زمان‌شناسانه، سازگار و قابل تطبیق با وضعیت کنونی جهان، دیگر شاخصه مهمی است که این کتاب را از دیگر کتب متمایز می‌سازد.

 

 

مفاتیح الحیات برای نخستین بار در اردیبهشت ۱۳۹۱ش در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران از سوی مرکز نشر اسرا در ۷۷۶ صفحه عرضه شد. این اثر با استقبال گسترده همراه شد و تا مرداد سال ۱۳۹۴ش، ۲۰۵ بار تجدید چاپ شده که ۹ بار آن با تیراژ ۲۰ هزار نسخه منتشر شده است.این کتاب از سال ۹۴ در قطع کوچک‌‌تری نیز به چاپ می‌رسد.

 

----------------------------------------------------------