وقتی تکنیک‌های توسعه غربی در آمریکا هم جواب نداده چگونه می‌شود از آن در نظام برنامه ریزی کشور استفاده کرد؟

گروه اقتصاد – رجانیوز: گفته‌های غلامرضا تاجگردون اقتصاددان اصلاح‌طلب حامی دولت و رئیس کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس نهم در برنامه تیتر امشب شنبه 23 خرداد، نشان داد تا پایبندی به مکاتب اقتصادی غربی، نه تنها در دولت یازدهم وجود دارد، بلکه این پایبندی در مجلس نیز توسط چهره‌های با نفوذی چون وی (رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس) مورد حمایت قرار می گیرد. به نظر می رسد تا زمانی که جهت گیری های اقتصادی مجلس توسط این چهره ها هدایت می گردد، انتظار پیاده سازی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در نظام برنامه ریزی کشور امری بیهوده تلقی می‌شود.

به گزارش رجانیوز؛ غلامرضا تاجگردون در برنامه تیتر امشب شنبه 23 خرداد، با حذف کامل مکاتب توسعه غربی در کشور و جایگزینی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت مخالفت کرد و اجرایی شدن این مکاتب علی الخصوص در حوزه اقتصاد را برای رسیدن به رشد هشت درصدی در کشور ملزم دانست.

اهم صحبت‌های تاجگردون در این برنامه به شرح زیر بود:

1-  وقتی الگوی غرب [به عنوان] نسخه وجود دارد، دادنِ یک نسخه‌ غربیِ کامل، مشکلاتی را به وجود خواهد آورد. مثلاً ما یک الگوی غربی داریم که بدون رعایت نکات فرهنگی و پیرامونی‌ خود و ارتباطات منطقه‌ای‌مان و حتی ظرفیت‌های داخلی آن را مبنای برنامه ریزی قرار دهیم؛ اگر این الگو داده شود، نسخه قطعاً غلط است و به همین خاطر به این سمت رفته‌ایم که یک الگوی خاص برای خودمان آماده کنیم، اما یک وقتی به منظر پایین‌تر می‌رویم و به بحث تکنیک می‌خورید. در بحث تکنیک اینکه ما بیاییم از روش‌های تدوین شده‌ دانشمندهای غربی یا دانشمندان بیرون از منطقه‌ خود بخواهیم استفاده کنیم، به نظر من هیچ ایرادی ندارد.

مثلاً من در امر طلاق می‌گویم 38 درصد از ازدواج‌های ما به طلاق می‌انجامد، اگر این 38 درصد بررسی کنیم مثلاً 60 درصد آن ناشی از بحران‌های اقتصادی مملکت است، ناشی از بحران‌های اقتصادی خانوار است، ناشی از بیکاری است، ناشی از ناامیدی به آینده و مسائلی از این قبیل است. لذا باید به دنبال تکنیک‌های اقتصادی و مباحث اقتصادی برویم.

وقتی ما می‌خواهیم مسئله‌ اشتغال را به عنوان اهم مشکلات کشور حل کنیم بالاخره نوع تجهیز منابع و تکنیک‌هایی که ما برای تدوین برنامه به کار می‌برند خیلی بیراه از الگوی مثلاً غربی نیست، زیرا یک کشور غربی هم وقتی می‌خواهد مسئله‌ اشتغالِ خود را حل کند دنبال یک روش‌های خاص می‌گردد، مثلاً به sme یا به روش‌های رفع بیکاری توجه می‌کند.

سخن آقای کشوری را تأیید می‌کنم اما این که در تکنیکِ مباحث برای رفع بعضی از این مشکلات مدل‌های غربی‌ها استفاده نکنیم خیر.

2- این که ما بیاییم مکاتب توسعه غرب را یا مکاتبی که دیگر کشورها به عنوان الگو یا تکنیک از آن استفاده کرده‌اند، به یکباره کنار بگذاریم قطعاً درست نیست. چگونه می‌خواهید نهادگراها را از ریشه بزنید و بگویید نمی‌شود از آنها استفاده کرد؟ نباید بگوییم نمی‌شود استفاده کرد...

در این فراز از صحبت‌های آقای تاجگردون چند نکته قابل نقد وجود دارد:

الف) با ترجمه واژگان غربی به فارسی و در نظر گرفتن شرایط و مقتضیات جامعه ایرانی در این ترجمه سازی که الگوی توسعه غربی به الگوی پیشرفت اسلامی تبدیل نمی شود. «مشخص شدن مرزبندی‌ها و تمایزات الگو با نسخه‌های فراوان و مکاتب موجود در دنیا» یکی از الزاماتی است که رهبر معظم انقلاب در دیدار اردیبهشت‌ماه خود با اعضای شورای‌عالی مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت بیان کردند. الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت که به‌دنبال تدوین مکاتب نئوکینز اسلامی ایرانی یا نهادگرایی اسلامی ایرانی نیست بلکه بدنبال طرحی نو افکندن در میان مکاتب شکست خورده غربی است. الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت طرحی نو است که خروجی اقتصادی آن چیزی خواهد بود به نام اقتصاد مقاومتی که از مکتب اقتصاد اسلامی نشأت می گیرد.

نمی‌توان محتوای مکاتبی چون نهادگرائی و نئوکینزی و یا نظریات و ایده هائی مانند سیاست خارجی توسعه گرا و حکمروائی خوب و شاخصه های توسعه انسانی و بسته شاخصه های WDI را به فارسی و کلید واژه های آن را به عربی ترجمه نمود و در انتها نام ایران را نیز قرار داد و بعد ادعا نمود که این همان الگوی اسلامی ایرانی پیشرفتی است که سال ها بدنبال آن بودیم. این خروجی چیزی جز آش شلم شوربا نخواهد بود که نه تنها دوای درد ایران اسلامی نیست، بلکه در هر کشور اجرا شود منجر به فلج شدن، سقوط و ورشکستگی آن خواهد گردید؛ چه از منظر اجتماعی و فرهنگی، چه سیاسی و اقتصادی و چه از منظر گسترش علوم و فناوری.

پس اینکه آقای تاجگردون بگویند الگوی غربی "با رعایت نکات فرهنگی و پیرامونی‌ خود و ارتباطات منطقه‌ایمان و ظرفیت‌های داخلی" قابلیت شفای بیماری اقتصادی ما را دارد؛ نشان از عدم درک صحیح ایشان از اقتصاد اسلامیست.

ب) از سوی دیگر وقتی آقای تاجگردون مثال طلاق را برای اثبات حرف خود می آورد این نشان می دهد که وی مبتنی بر آموزه های آکادمیک خود، همچون مکاتب غربی؛ محور تعادل اجتماعی را اقتصاد قرار می دهد و سعی می کند که همه امور را با اقتصاد هماهنگ کند. سئوالی که مطرح است اینکه، آیا محور بودن اقتصاد چه از منظر نهادگرایی و چه از منظر سیاست پولی کینز و نئوکینزی می‌تواند موجب تعادل اجتماعی در کشور گردد؟ یکی از نتایج محور بودن اقتصاد (که مبتنی بر اقتصاد لیبرالی است) در جمهوری اسلامی که 38 سال از انقلاب آن می گذرد، یکسان بودن قوانین اشتغال مردان و زنان است و این از تعریف زن به عنوان یک کارگر نشأت می گیرد. جریان توسعه‌گرا از سویی به زن بعنوان یک کارگر ارزان قیمت برای رسیدن به رشد اقتصادی هشت درصدی می نگرد و از سوی دیگر به زن می گوید در خانواده هم نقش تمدنی و تربیتی ایفا کن. یک‌بار انتظار اقتصادی از زن دارد و بار دیگر نقش مادر نمونه. همین نگاه توسعه‌گرا با تسهیل شدن قوانین اشتغال بانوان مخالفت می کند و مرخصی زایمان را وا اسفایی برای اقتصاد کشور می داند و مانع تصویب و اجرای آن می شود.

این در حالیست که همان تکنیک‌های غربی حتی در کشورهای غربی هم دوای حل مشکلاتشان هم نبوده است و برعکس هر روز بر درد آنها افزوده است. آمریکا که به نوعی توسعه یافته ترین کشور دنیا محسوب می شود، مولد و بکارگیرنده اصلی مکاتب اقتصاد لیبرالیست؛ خود تکنیک‌های اشتغال برای حل مسئله طلاق را اجرایی نمود و خروجی آن افزایش بیش از 60 درصدی آمار طلاق در آن کشور بود. پس پیداست که اگر در راستای توسعه گام برداشتیم و از این تکنیک‌های رفع اشتغال استفاده کردیم، مسئله خانواده حل نخواهد شد.

آمار طلاق 38 درصدی در تهران به معنای حرکت جامعه به سمت از هم پاشیدگی و عدم صحیح تربیت فرزند در خانواده و کاهش تولید نسل خواهد بود. همان بلایی که امروزه در کشورهای اروپایی رخ داده و آنان را با کمبود شدید نیروی کار مواجهه نموده است. نیروی کاری که مرخصی چند ماهه زایمان آن در مقطع کنونی مانع رسیدن به رشد اقتصادی مطلوب تلقی می گردد با سیاست های فعلی، در دو دهه آینده وجود خارجی نخواهد داشت.

2- تاجگردون در بخش دیگری از صحبت های خود دفاع تمام قد از مکاتب توسعه غربی کرده و عدول از آنها را ناپسند و غیر عقلانی به شمار می‌آورد. این تفکر در راستای تفکر حاکم اقتصادی در دولت یازدهم از شخص رئیس جمهور تا نهادهای تصمیم گیری چون سازمان مدیریت و برنامه ریزیست. این صحبت‌های تاجگردون یادآور کتاب امنیت ملی و دیپلماسی هسته ای حسن روحانی است که در صفحه 77 خود می نویسد:

عده‌ای توهم زده شده‌اند که معتقدند سیستم‌های فکری دنیای غرب در حال رسیدن به بن‌بست هستند. متأسفانه گاهی در کشور، توهمات مبنای تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد. مثلا این تفکر که غرب به فروپاشی کامل رسیده. نظرات علمی، اقتصادی و سیاسی غرب به بن‌بست رسیده و خود آنها هم فهمیده‌اند راهی ندارند و راه نجات را ایران و اندیشه های اسلامی معرفی می‌کنند.

به‌عبارت دیگر جریان توسعه گرا چه در مجلس و چه در دولت معتقد است «لیبرالیسم بعنوان پایه تفکری غرب به بن بست نرسیده و اعتقاد به این بن بست نوعی توهم است و باید با واقع نگری، به این مکتب فکری اعتماد کرد؛ چرا که تنها راه نجات ایران، دست کشیدن از اندیشه های اسلامی و روی آوردن به لیبرالیسم است. به لیبرالیسم نباید بدبین بود، این توهم است که گفته شود اندیشه های اسلامی نجات بخش خواهند بود».

با این وصف چه انتظاری از این افراد در دولت و مجلس برای نگارش برنامه ششم مبتنی بر الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت می رود؟ به نظر می رسد در شرایط کنونی که اراده‌ای برای نگارش برنامه ای با روح و خمیرمایه الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در دولت یازدهم و حامیان آن در مجلس وجود ندارد؛ مجلس می‌تواند حداقل به ماده واحد تثبیت نگاه الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در نظام برنامه ریزی کشور که از سوی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی بعنوان پیوست برنامه ششم پیشنهاد شده اکتفاء کند.