رابطه با آمريکا در دولت نهم؟

اميرحسين ثابتي

الف/ مذاكرات ايران و امريكا در عراق

خبر مذاكرات ايران و آمريكا بر سر مسئله "عراق" كه در ارديبهشت و خرداد 86 بر سر زبانها افتاد، آن قدر براي برخي رسانه ها و گروه هاي داخلي جذابيت داشت تا به اين بهانه صفحات نخست روزنامه هاي خود را با تيترهاي متنوع "شكستن تابوي مذاكرات ايران و آمريكا"، "مذاكره ايران و آمريكا، پس از 27 سال" و...پر كننداما از آتش داغ و ذوق زدگي آنها پس از مدت كوتاهي تنها خاكستري باقي ماند كه با وزش باد در هوا ناپديد مي شد!

بواقع، هواداران مذاكرات ايران و آمريكا كه در 8 سال دوران سازندگي و به خصوص 8 سال دوران اصلاحات تمام سعي خود را براي تابوشكني در اين رابطه به كار برده بوند، با ناباوري تمام شاهد به ثمر نشستن تلاش هايشان در دولت نهم بودند اما اين رويايي شيرين بود كه گذر زمان عكس آن را نشان داد. مذاكرات جمهوري اسلامي ايران و ايالات متحده تنها بر سر موضوع "عراق" و بنابر درخواست هاي رسمي آمريكا در سطح سفيران دو كشور برگزار شده بود و پس از برگزاري چند دور، انجام اين گفتگوها متوقف شد چرا كه اين نشستها بيش از هر چيز در راستاي "تاكتيكي" به كار رفته بود كه آن را بايد در استراتژي كلان "عدم مذاكره با آمريكا" جستجو كرد و اين معنايي جز "تداوم قطع مذاكرات دو كشور پس از 28 سال" نداشت.

به عبارت ديگر در طول چند دور مذاكرات ايران و آمريكا نه تنها بحثي پيرامون محورهاي مشترك مورد نظر دو كشور در طول 28 سال گذشته به ميان نيامد كه جمهوري اسلامي ايران تنها در راستاي تقويت و تحكيم پايه هاي دولت مالكي در عراق بنا بر درخواست هاي رسمي و چندباره اشغالگران با آمريكا به پاي ميز مذاكره نشست، گفتگوهايي كه به هيچ عنوان نمي توان از آنها موضوعي با عنوان شكسته شدن تابوي مذاكرات ايران و امريكا طي 3 دهه اخير را استخراج كرد، اين نكته اي است كه هواداران گفتگو با آمريكا نيز بارها در رسانه هاي خويش به آن تاكيد كردند و البته آن را به باد انتقاد گرفتند.

ب/ حضور نماينده آمريكا در مذاكرات 1+5 در ژنو

اما پس از برهه مذكور كه به تدريج انتظار شنيدن خبر مذاكرات ايران و آمريكا به صورت رسمي بر سر محورهاي مشترك و محل اختلاف دوكشور طي سه دهه گذشته رو به خاموشي بود، خبر حاضر شدن ويليام برنز نماينده ايالات متحده در مذاكرات ژنو منجر به شعله ور شدن گمانه زني هاي متعدد در اين ميان گشت. بسياري از افراد و رسانه هاي داخلي با متمركز شدن بر روي اين موضوع كه آمريكا پس از سالها نماينده اي از جانب خود را در مذاكرات 1+5 با ايران فرستاده است، سعي در القاي اين نكته را داشتند كه اگرچه تابوشكني مذاكرات ايران و آمريكا در مسئله عراق با شكست موجه شد اما اين بار اين مهم محقق خواهد شد و ايران و آمريكا با يكديگر بر سر يك ميز براي گفتگو خواهند نشست. اما دقت بدين نكته كه محور اين گفتگوها مذاكرات جمهوري اسلامي ايران با 1+5 است نه به طور خاص نماينده آمريكا، و هم چنين اينكه تاكنون هيچ مانعي بر سر حضور نماينده ايالات متحده در اين مذاكرات نبوده، به خودي خود اين قبيل از تحليل ها را نيز خنثي ساخت چراكه به گفته رييس جمهور در مذاكرات ژنو "ايران هيچ درخواستي از آمريكا براي حضور نماينده اش در اين نشست نداشته است" و حضور برنز در اين مذاكرات نه به معناي گفتكوي ايران با آمريكا، كه به معناي حضور داوطلبانه نماينده اين كشور به عنوان يكي از 6 كشور طرف مذاكره با جمهوري اسلامي ايران به حساب مي آيد.

ج/ گشايش دفتر حافظ منافع آمريكا در تهران؟

مبحث افتتاح دفتر حافظ منافع ايالات محتده در كشورمان نيز از جمله موضوعاتي است كه به علت همزماني طرح آن با مذاكرات ايران و 1+5 در ژنو و حضور نماينده آمريكا در اين مذاكرات، براي بسياري تداعي كننده اخبار و گمانه زني هايي مبني بر شكسته شدن تابوي مذاكرات ايران و آمريكا طي 29 سال اخير مي باشد. اين مسئله در حالي به عنوان محور بسياري از تحليلها در رسانه هاي خاص قرار گرفته كه بايد توجه داشت ايالات متحده طي ساليان گذشته همواره داراي دفتر حافظ منافع خويش در ايران بوده كه انجام اين وظيفه نيز بر عهده سفارت سوييس در تهران بوده است و در عين حال جمهوري اسلامي ايران نيز در خاك آمريكا داراي دفتر حافظ منافع مي باشد اما مسئله جديد در اين ميان اراده آمريكا براي فرستادن ديپلمات آمريكايي به دفتر حافظ منافع خويش در تهران است، موضوعي كه هيچ مانع حقوقي نداشته و عدم حضور ديپلمات آمريكايي در دفتر حافظ منافع اين كشور در تهران تا كنون، عدم خواست و اراده آمريكا پيرامون اين مسئله بوده است.

د/ظهور كوتوله ايبه نام "هوشنگ اميراحمدي"

تأكيدات مكرر رييس جمهور طي 3 سال گذشته مبني بر عدم مذاكره با ايالات متحده در شرايطي صورت مي گيرد كه بسياري در داخل سعي دارند تا دولت نهم را خواستار ايجاد رابطه بين ايران و امريكا بيش ازدولت هاي گذشته معرفي كنند و در اين ميان پيدا شدنسروكله "هوشنگ امير احمدي" كه شرح ارتباطات وي با سرويس هاي اطلاعاتي و جاسوسي امريكا خود نوشتاري جداگانه مي طلبد، به مبهم شدن اين فضا كمك كرده است. وي كه خود را رييس شوراي دوستي ايران و آمريكا مي داند نه تنها در بين مقامات كشورمان كه بنا بر اخبار موثق در ميان مسئولين آمريكايي نيز داراي جايگاه و منزلت خاصي نيست و از او بيشتر به عنوان يك مهره سوخته جاسوسي استفاده مي شود. مؤيد اين ادعا نيز سخنان ضد و نقيض وي در مصاحبه هاي گوناگون است كه در نهايت تمامي ادعاهاي او مبني بر ديدار با مقامات ارشد كشورمان توسط شخص رييس جمهور و سخنگوي دولت تكذيب شد.

يادآوري اين نكته به جاست كه بنا به رهنمودهاي معمار كبير انقلاب (ره ) " (آمريكايي ها) هنوز حالت خصمانه نسبت به نهضت اسلامی کنونی دارند (و) تا وضع به این منوال است نظر ما نیز نسبت به سیاست آمریکا نظری منفی است... روابط فعلی ایران و آمریکا روابط ارباب و نوکری است که قطعا باید به یک رابطه سالم تغییر پیدا کند" (صحیفه نور، ج5،ص ( 157 لذا صحبت از مذاكرات ايران و آمريكا در چنين شرايطي مانند روياي شيريني است كه همچون ساليان گذشته و بويژه يك سال اخير تنها مي تواند عده اي را با خود سرگرم سازد اما اينكه سرانجام شرايط عادلانه براي شروع اين مذاكرات چه زماني خواهد بود، نكته اي است كه رهبر معظم انقلاب آن را به بهترين وجه تبيين نمودند:

"آن روزى كه رابطه‏ى با آمريكا مفيد باشد، اول كسى كه بگويد رابطه را ايجاد بكنند، خود بنده هستم."

(13 دی ماه 86)