هم اکنون عضو شبکه تلگرام رجانیوز شوید
بازی دو سر باخت سازمان محیط زیست برای خروج دام از مراتع/حذف گلههای دام بهطور کامل از مراتع به اسم تعادل بخشی/ افزایش وابستگی کشور و فقیر تر شدن مراتع نتیجه اجرا غیر کارشناسی این طرح
گروه اقتصاد-رجانیوز: دام سبک اصلیترین منبع معیشت اجداد ایرانیان در تاریخ بوده است. تمدن آریایی بهواسطه چراگاههای مرغوب فلات ایران و منابع عظیم تولیدات عشایری شکل گرفت. دام سبک که روزگاری مزیت اقتصادی عشایر و تأمین کننده نیاز پروتئینی اغلب مردمان این سرزمین بود، امروز وضعیت مناسبی ندارد.
به گزارش رجانیوز تعرض به این میراث ملی از حدود 100 سال پیش و در دوره رضاشاه پهلوی با طرح یکجانشین کردن عشایر شروع شد و همچنان به بهانههای مختلف ادامه دارد. در طول 100 سال گذشته افراد و جریانهای گوناگونی خواسته یا ناخواسته، مستقیم یا غیرمستقیم سعی در حذف دام سبک از مراتع کشور و خارج کردن گوشت گوسفند از سبد غذایی مردم داشتند. با توجه به شروع تحرکات پژواک کنندگان این نحله فکری، این نوشتار به دنبال بررسی توجیحات حذف این منبع استراتژیک غذایی برای زیست بوم ایران است.
رضا پهلوی با اسکان اجباری عشایر و تمرکز چرای دام در مراتع محدود، مقدمات وابستگی کشور در تأمین پروتئین و تخریب مراتع را مهیا کرد!
طرح تعادل دام و مرتع به دنبال چیست؟
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال 1377، سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری طرحی را با نام «تعادل دام و مرتع» تدوین و اجرا کرد. در این طرح ادعا شده بود: «میزان بهرهبرداری بیش از سه برابر ظرفیت مراتع کشور است» و به همین بهانه، کاهش تعداد دام سبک در دستور کار قرار گرفت.
در ابتدا باید گفت «ایجاد تعادل بین دام و ارزش غذایی مرتع»، اصلی خدشهناپذیر در مدیریت مرتع به حساب میآید؛ اما مشکل این طرح از آنجایی شروع میشود که به اسم تعادل بخشی، گلههای دام بهطور کامل از مراتع حذف میشوند و در واقع مرتع تحت قرق این سازمان قرار میگیرد. این رویکرد که از حدود دهه 1950 میلادی در جهان شروع شد و تا به امروز ادامه دارد برای نگهداری از مراتع نسخه کاهش یا حذف کامل دام از مرتع را ارائه میدهد. امروز محققان و بوم شناسان بعد از 60 سال از اجرای طرحهای اینچنینی در سطح جهان متوجه شدند که اتخاذ این راهبرد نهتنها به حفظ مراتع کمک نخواهد کرد بلکه منجر به تخریب بیشتر مراتع و افزایش بیابانها در جهان شده است.
چرا خروج دام باعث فقیرتر شدن مرتع میشود؟
در ابتدا لازم است به این نکته توجه شود که در مدیریت مرتع با یک اکوسیستم طبیعی مواجه هستیم. یعنی همانطور که دام از مرتع بهرهبرداری میکند، مرتع نیز از دام استفاده میکند، درواقع چرای دام در مرتع باعث تغذیه مرتع از کود حیوانی تولیدشده از گوسفند خواهد شد، همچنین گوسفندان با خوردن دانههای گیاهی و دفع آنان بهطور طبیعی باعث کاشت علوفه گیاهی در مرتع میشوند. که ادامه حیات مرتع را تضمین خواهد کرد.
فیلم زیر تجربه یک بومشناس آمریکایی در مبارزه با نابودی مراتع و بیابانزایی را به تصویر کشیده و توضیح داده است که چگونه طرحهای خروج دام از مرتع در اقصی نقاط دنیا با شکست مواجه شده است. متأسفانه علیرغم وجود تجربیات جهانی در این زمینه، همچنان برخی مسئولین داخلی مغرضانه یا ناآگاهانه، تنها راهحل حفظ مراتع را خروج دام از مرتع میدانند.
چرخه معیوب خروج دام از اراضی منابع طبیعی و تخریب مراتع و جنگلها
همچنین باید توجه داشت بهرهبردار مرتع به دلیل سودی که از مرتع نصیب او میشود توجه ویژه نسبت به حفظ و حراست مرتع خواهد داشت ، اما با حذف بهرهبردار از مرتع عملا هیچ فردی ذینفع نگهداری از مرتع نخواهد بود و لاجرم دولت باید برای حفظ و نگهداری از مراتع باید بودجههای هنگفتی اختصاص دهد که به دلیل محدودیتهای مالی عملا توان انجام این کار را نخواهد داشت و نتیجه این کار تشدید تخریب مراتع است.
ابتکار سیاسی، برای تخریب محیط زیست
طرحهای خروج دام از مرتع با پشتیبانی و حمایت کامل سازمان حفاظت از محیطزیست اجراشده و ادامه یافته است. تصمیمات تکبعدی مدیران این سازمان در سالهای گذشته، بیاعتمادی را در کشاورزان و عشایری بوجود آورده که هزاران سال، پاسبانان حقیقی منابع طبیعی کشور بودند و امروزه در تأمین معیشت خود دست و پا میزنند. وقتی برگهای تاریخ ورق میخورد، هر نکته سنجی، همبستگی شدید دو متغیر «تخریب محیط زیست» و «جایگزینی محیطبانان دولتی به جای عشایر غیور ایرانی» را به عینه مشاهده می کند.
این سازمان در ادامه پیگیری سیاستهای ضد تولید خود بهصورت تمامقد از طرحهای خروج دام از مرتع دفاع کرده است. چندی پیش معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت از محیطزیست در بازدید از استان خراسان رضوی ضمن ابراز نگرانی از کمآبی در این استان اظهار کرده بود: «در استان خراسان رضوی که منابع آب بیشازاندازه محدود است، تولید گوشت گوسفند که به آب زیاد نیاز دارد بهمنزله هدر دادن منابع است.» ( + )میتوان نتیجه گرفت با توجه به دامنهدار بودن وضعیت محدودیت منابع آب در سراسر کشور، ابتکار اعتقاد دارد تولید گوشت گوسفند در کشور فاقد منطق زیستمحیطی، اقتصادی و مصداق هدر دادن منابع آب است که هر چه سریعتر باید متوقف شود. در حالیکه به استناد نامه مرکز تحقیقات راهبردی غذا و کشاورزی (+) و به نقل از خبرگزاری فارس، برخلاف اظهار نظر مسئول سیاسی سازمان حفاظت از محیط زیست ، تولید پروتئین حیوانی از مسیر دام سبک، نیاز آبی کمی داشته و سازگارترین شیوهی تأمین گوشت قرمز در فلات ایران است. جای تعجب است چرا با وجود تجربه شکست خورده غرب در حذف دام از مرتع و نظرات مراکز تحقیقاتی حذف دام سبک از مرتع همچنان توسط برخی مدیران کشور مطرح میشود.
نابودی مزیت رقابتی تولید ایران با ابتکارات غیر کارشناسی
افزایش وابستگی کشور، هدف غرب برای القای وارونه مفهوم تعادل دام و مرتع
ایجاد دامداریهای متمرکز و واردات علوفه از خارج از کشور برای تولید گوشت قرمز راهحلی است که طراحان سیاست تعادل دام و مرتع به دنبال جایگزین کردن آن بجای چرای دام در مراتع هستند.
این راهحل که باید از آن بهعنوان فرمولی برای وابستگی کشور به اجانب یادکرد درنهایت باعث وابستگی کشور به تولیدکنندگان بزرگ علوفه که اکثراً کشورهای غربی هستند خواهد شد؛ در ثانی ازآنجاکه چرای مراتع، ارزانترین نوع تعلیف دام است، این سیاست در بلندمدت باعث افزایش هزینههای تولید گوشت قرمز در کشور میشود. نهایتاً محصولات دامی تولید داخل، مزیت رقابتی خود را از دست داده و نتیجهای جز از دسترفتن بازارهای صادراتی و واردات گوشت قرمز به همراه نخواهد داشت.
همچنین ذیل همین راهحل برخی پیشنهاد میکنند جهت تأمین علوفه دام، کشت زمینهای زراعی را از محصولات مورد استفاده انسان به محصولات مورد استفاده دام تغییر بدهیم تا علوفه مورد نیاز تأمین گردد، در پاسخ باید گفت که این راهکار به مراتب بدتر راهکار واردات علوفه است، چرا که در نهایت باعث نیاز کشور به واردات غذای انسان خواهد شد که آسیبپذیری اقتصادی کشور را دو چندان خواهد کرد.
در نهایت باید گفت اجرای طرحهای خروج دام از مرتع که توسط جریانات خاصی در کشور پیگیری میشوند آگاهانه یا ناآگاهانه در پی وابسته کردن جمهوری اسلامی ایران در محصولات غذایی به کشورهای خارجی و به ویژه کشورهای غربی است. از سوی دیگر اجرای این طرحها نهتنها باعث حفظ مراتع نخواهد شد بلکه تخریب مراتع را سرعت میبخشد، در واقع اجرای این سیاستها به مثابه بازی دو سر باخت است که باید در اجرای آنها تجدیدنظر کرد.
