ماجرای دعوت روحانی به سرمایه گذاری در بورسی که سرمایه اش دود شد! / طیب نیا 16 تیر 94: هم اکنون زمان خرید سهام است؛ یک ماه بعد: سقوط 3700 واحدی شاخص بورس/ شرطی کردن بازار به سرانجام برجام و تبدیل شاخص 89 هزار واحدی بورس به 61 هزار واحدی

گروه اقتصادی - رجانیوز: آیا «توافق هسته‌ای» معضل «گرانی» را برطرف کرد؟  این سوال اصلی خیلی از کسانی است که بخاطر وعده ها و شعارهای تبلیغاتی حسن روحانی به او رای داده اند و وقتی به سطح زندگی خود و آمار و ارقامی که برای تهیه مایحتاج زندگی خود در این دو سال پرداخت می کنند و به مقایسه قیمت ها قبل و بعد امضای برجام می پردازند به اختلاف فاحش قیمت ها و تحقق پیدا نکردن هیچکدام از شعارهای انتخاباتی حسن روحانی می رسند تا جایی که گوجه فرنگی یکی از مهمترین اقلام خوراکی تا ۲۷۲ درصد رشد قیمت داشته است و قریب به اتفاق اکثر آنها پی برده اند که مدیریت اقتصادی دولت یازدهم ناکار آمدی خود را به پای تحریم‌ها نوشته بود.

رجانیوز در ادامه در چندین شماره به بررسی گرانی های بعد از برجام می پردازد و در این شماره، به وضعیت بورس اشاره خواهد گردید.

کارشناسان اقتصادی دولت یازدهم قبل از توافق هسته ای مدعی بودند که اکثر سهام موجود در بازار به دلیل شرایط تحریم بازگشت سرمایه کمی دارند و بعد از رفع تحریم شرایط بهبودی خواهند داشت. اگر توافق هسته‌ای صورت بگیرد، جو مثبتی در بازار حاکم می‌شود و یک حرکت صعودی در بازار سرمایه رخ می‌دهد.

این کارشناسان مدعی بودند که پس از توافق هسته ای بخشي از انتظار سرمايه‌گذاران خاتمه مي‌يابد و از آنجا که بازار ارز و سکه تنها رقیب بورس محسوب می گردند و این بازار رقیب بدلیل نوسانات همیشگی و پایین آمدن قیمتشان بعد از توافق قابلیت رقابت خود را از دست داده و بازار سرمایه به سمت بورس سوق داده شده و موجب رنق و بالا رفتن شاخص های آن می شود.

تا جاییکه حسن روحانی پس از توافق ژنو در گفتگوی تلویزیونی برای ارائه گزارش صد روزه به پای تلویزیون آمده و مردم را دعوت به حضور در بورس و بازار سرمایه کرد. روحانی در آذر 92 گفت:

«دیروز اگر فضا این بود که فردا یک تحریم جدید می‌شود، پس فردا دیگر تحریم وجود ندارد؛ طبق این توافق دیگر تحریم جدید نخواهد بود. اگر قبلاً فضا این بود، مثلاً در سرمایه‌گذاری‌ها و اشتغال، معلوم نبود که فردا چه می‌شود، اما حالا آینده روشن‌تر شد، فضای آینده کاملاً روشن‌تر شد. از این به بعد شما خواهید دید که توافقات با کشورهای خارجی، سرمایه‌گذاری‌ها، تردید نکنید که سرمایه‌گذاری‌ها و فعالیت‌های اقتصادی در ایران بیشتر می‌شود. اینکه شما می‌بینید در همین چند روزه در بازار بورس، صف می‌بندند و هجوم می‌آورند، مخصوصاً در آنجاهایی که تحریم برداشته شده است، مثل پتروشیمی، ماشین‌سازی و صنعت اتومبیل، می‌بینید که مردم دارند به سمت بازار سرمایه می‌آیند. این هجوم به سمت بازار سرمایه، یک فرصت و فضایی در بخش اقتصادی ایجاد می‌کند.»

همچنین محمد فطانت، رئیس سازمان بورس در تیرماه امسال در مصاحبه ای در این خصوص اعلام کرده بود: «ایران بعد از نهایی شدن لغو تحریم ها بالاترین رشد دنیا را به خود خواهد دید و  با لغو تحریم ها و ترسیم چشم اندازی مثبت، می توان شاهد توسعه فعالیت شرکت ها در عرصه ملی و بین المللی آن هم با هزینه ها و محدودیت های کمتر و همچنین رشد سود آوری و بهبود فضای کسب و کار و بهره وری بود.»

چند روز قبل از امضای برجام نیز علی طیب نیا وزیر اقتصاد در همایش سالانه سیاست های پولی اعلام کرد: «در شرایطی که اکثر تحلیل گران معتقدند براساس شرایط واقعی سهام بنگاه های حاضر در بورس از ارزش مطلوبی برخوردار است و هیچ دلیلی برای فروش آنها وجود ندارد، قاعدتاً براساس منطق اقتصادی هم اکنون زمان خرید سهام است. اگر از بنده سؤال کنند که دارایی خود را در چه بخشی سرمایه گذاری کنم، قطعاً در شرایط فعلی و با توجه به سایر بازارها، با نگاه بلندمدت بازار سرمایه را معرفی می کنم و قطعا این بازار بسیار مطمئن و قابلیت سرمایه گذاری دارد.»

در حالیکه بررسی آمارها و شاخص بورس در این بازه زمانی پس از امضای برجام خلاف این اظهارات را نشان می دهد چنانچه در این بازه پس از توافق هسته ای، شاهد کاهش ۳۶۰۰ واحدی شاخص بورس بوده ایم و شاخص ۶۵۰۹۹ واحدی فروردین ماه به ۶۱۴۱۴ دوم دیماه رسیده است. بیست و سوم تیرماه امسال، شاخص‌کل بورس تا حدود ۶۹ هزار و ۴۳۳ واحد افزایش پیدا کرده بود، اما بیست و سوم مرداد شاخص تا حدود ۶۵ هزار و ۷۰۳ واحد افت کرده است. این موضوع نشان از افت ۵.۶ درصدی شاخص‌کل بورس در طول یک ماه بعد از برجام است.

اوضاع بورس به حدی بحرانی شد که در سایت عصر ایران از سایت های حامی دولت یازدهم در گزارشی تحلیلی به نقد جدی سیاست های اقتصادی دولت پرداخت و نوشت: «هم‌اکنون 9 ماه از سال 94 گذشته و مردم شرایط اقتصادی به مراتب سخت‌تری را نسبت به سال 92 و 93 تجربه کرده‌اند، از شرایط کلان اقتصادی که بگذریم شاخص بورس هم در این 9 ماهه عقب‌نشینی یک درصدی داشته که البته این شاخص به دلایلی مخالف ( محاسبه سود نقدی مجامع شرکت‌ها و بلوک‌زنی‌های چندماه گذشته) زیان سرمایه‌گذاران را بسیار کمتر از حالت واقعی نشان می‌دهد. آن‌قدر راجع به ماجرای نرخ خوراک پتروشیمی‌ها، قیمت‌گذاری گندله آهن، بهره مالکانه، سیاست‌های نامشخص ارزی و بانک‌های در آستانه بحران صحبت شده که دیگر نیازی به تکرار مکررات نیست. اما بیش از دو سال است که سهامداران تنها با حرف‌های خوش‌بینانه و وعده‌های زیبای مسئولان این دولت روزگار می‌گذرانند و این شرایط سبب شده تا آنها حتی به بسته شدن پرونده هسته‌ای ایران در شورای حکام موسوم به PMD هم اعتنایی نکنند.

پرسش‌های این روزهای سهامداران که در شبکه‌های اجتماعی به شکل وسیعی انتشار یافته حاوی علامت سوال‌های بزرگی است که شاید یافتن پاسخی منطقی برای هر یک از آنها بتواند به اعتماد‌سازی بورس که شعار آن را دولتمردان خوب سر می‌دهند، موثر باشد؛ چرا کسی به فکر بازار سرمایه که همیشه دماسنج اقتصادی و پیشانی هر کشوری می‌باشد، نیست؟ به ما بگوئید بورس در دوران روحانی کجای کار است و چقدر برای شما اولویت دارد و مهم‌تر این که آیا نمی‌توانید به عنوان مسئول اداره مملکت برای این بورس نیمه‌جان کاری کنید؟ آیا خبرهای بد و ناگواری پشت پرده هست که سهامدار خرد از آن بی‌خبر هست؟ توافق برجام را بالاخره باور کنیم یا نه!؟ چرا قیمت دلار هر روز بالاتر می‌رود ولی قیمت ظاهری آخرین معامله را با 3400 به پایان می‌برند؟ چرا هیچ کدام از مسئولین جوابگوی مسایل بازار سرمایه نیستند و در مواقع پاسخ فقط شاخص را ملاک قرار می‌دهند، در صورتی که خودشان هم می‌دانند شاخص کنونی ملاک نیست و هر روز سهام شرکت‌های بورسی چندین درصد پایین می‌آید و فقط با بلوک‌زنی‌ها شاخص را نگاه داشته‌اند!

چگونه است که مقدار شاخص بورس از 90 هزار واحد در سال 92 به 60 هزار واحد در شرایط کنونی رسیده، ولی قیمت بیشتر سهم‌های موجود در بازار یا نصف شده‌اند و یا یک سوم قیمت قبلی!

رفتار تکراری بازار در معاملات روز چهارشنبه گذشته ثابت کرد که دیگر به تحولات سیاسی واکنش مثبت نشان نخواهد داد و بهبود روند بازار نیاز به تحولات جدی در حوزه اقتصادی دارد. لذا مسلما خبر برداشته شدن تحریم‌ها و روز برجام و فرجام و ته جام هم نمی‌تواند تحولی در بازار ایجاد کند!!»
 

بررسی ها نشان می دهد که شاخص بورس در سال 88 در اوج فتنه 88 حدود 11 هزار واحد بود و در شروع تحریم های اقتصادی علیه ایران این شاخص به 24 هزار واحد رسیده بود و این شاخص در اوج تحریم ها و بحران مالی بین المللی همچنان به حرکت صعودی خود ادامه داد و به 57200 واحد رسید و این شاخص تا 5 ماه بعد از شروع فعالیت دولت یازدهم حرکت صعودی خود را ادامه داد و به 89 هزار واحد رسید.

در دی ماه سال 1392 و بعد از مشخص شدن تصمیم دولت مبنی بر افزایش نرخ خوراک پتروشیمی ها و بهره مالکانه معادن روند ریزشی خود را آغاز کرد به طوری که سودهای کلان به زیان های هنگفت تبدیل شد و این روند سقوطی تا به امروز ادامه پیدا کرد و از 89 هزار واحد به 61500 واحد رسید.

آنچه مشخص است دولت یازدهم پس از توافق ژنو، با ارائه تفاسیر غلط از وضعیت بازار سرمایه به مردم در گزارش 100 روزه خود، اینگونه القاء کرد که رشد توامان بورس بخاطر لغو شدن تحریم ها بود و این باعث شد تا ورود هیجانی سرمایه مردمی به بورس شد. از اواخر آذر ماه 1392 فعالان بازار سرمایه از این که فعلا خبری از گشایش‌های بزرگ اقتصادی و رفع تحریم‌ها نیست، باخبر شدند و متعاقبا ترمز هیجانات بورس کشیده شد.
بدین ترتیب آن مقطع کوتاه رشد حبابی بورس با یک دوره طولانی سقوط همراه شد و زیان‌های شدیدی به سهامداران وارد کرد. ناهماهنگی ها و سیاست های غلط اقتصادی در دولت نیز مزید بر علت شده و این سقوط در تمامی بازه های زمانی دولت یازدهم از آن مقطع زمانی تاکنون ادامه پیدا کرد.

غلامرضا کرد زنگنه رئیس اسبق سازمان خصوصی سازی نیز در خصوص دلایل عملکرد ضعیف بازار سرمایه در دولت یازدهم معتقد است: «دلیل افت شاخص و وضعیت بحرانی بورس در دو سال گذشته دو مسئله محرز است. دلیل اول این است که متاسفانه دولتمردان خون جدیدی را به بورس تزریق نکرده اند و در این دو سال معمولا عرضه های اولیه خیلی کم شد.

معمولا عرضه اولیه می تواند رونق را به بورس بیاورد و شاخص ها را تکان دهد. دلیل دیگر هم انحصاری است که متاسفانه سازمان بورس برای کارگزاری ها و عده ای دیگر درست کرده است. با وجود این انحصار برخی از کارگزاری ها و افراد سودجو که تنها به سود خودشان فکر می کردند، به بازار سرمایه ضربه وارد کردند.

من در جریان مسائل پشت پرده دولت یازدهم نیستم اما چیزی که در ظاهر دیده می شود ناهماهنگی های زیاد در تصمیم گیری های اقتصادی دولت یازدهم است. رئیس جمهور با دعوت کردن مردم به حضور در بازار سرمایه کار درستی نکردند، زیرا هرگونه اقتصاد دستوری، قواعد اقتصاد در کشور را بهم می زند.»

کرد زنگنه در ادامه تحلیل خود در خصوص وضعیت بازار سرمایه با انتقاد از انفعال مسئولان سازمان بورس با اعلام اینکه مسئولان بازار سرمایه دست روی دست گذاشته اند و فقط نظاره گرند اظهار داشت: «مشکلات بازار سرمایه ربطی به رکود ندارد، مسئولان بازار سرمایه نباید دست روی دست بگذارند تا با ایجاد رونق در اقتصاد کشور وضعیت بورس هم بهتر شود.»

معاون وزیر سابق اقتصاد همچنین در خصوص تاثیر برجام بر وضعیت بورس می گوید: «اگر ساختار بورس اصلاح نشود بعد از برجام اتفاقی برای بازار سرمایه نخواهد افتاد و همین مشکلات همچنان پا برجا می ماند.»