نقش آموزش و پرورش در حوزه کتاب کمرنگ است

جشنواره قلم زرین امسال شانزدهمین دوره برگزاری خود را گذراند که دبیری جشنواره امسال با من بود. معمولا هر سالی که جشنواره قلم زرین برگزار می شود آثار حوزه ادبیات در همان سال را بررسی می کند. مثلا ما امسال تمام اثار منتشر شده در سال 96 در پنج حوزه داستان و رمان بزرگسال، داستان و رمان کودک و نوجوان ، شعر بزرگسال، شعر کودک و نوجوان و نقد و پژوهش ادبی بررسی کرده ایم. از میان این پنج حوزه بخش شعر و داستان در بخش کودک و نوجوان اخیرا یعنی 4 سال است که به این جشنواره اضافه شده اند و از بخش های جدید حساب می شوند. اختتامیه این جشنواره همواره در 14 تیر ماه به مناسبت روز ملی قلم برگزار می شود.

گروه فرهنگ رجانیوز: قریب به 16 سال است که چهارهم تیر ماه که به عنوان روز ملی قلم نامیده شده است ، اختتامیه ی جشنواره ای را به خود می بیند که کاملا مستقل و آتش به اختیار برای شناسایی، معرفی و حمایت از نشرهای مربوط به حوزه شعر و ادب تشکیل شده است. جشنواره قلم زرین هر ساله در این ایام کتاب های حوزه شعر و ادبیات را بررسی کرده و کتاب های خوب و ارزشمند را به اهل فرهنگ و کتاب معرفی می نماید. در این راستا با دبیر شانزدهمین جشنواره قلم زرین ، سرکار خانم وجیهه سامانی که خود نویسنده ای زبردست در این حوزه محسوب می شود گفت و گویی به شرح ذیل داشته ایم:

خانم سامانی شاید بسیاری از مخاطبان اهل کتاب با جشنواره قلم زرین آشنایی نداشته باشند؛ در خصوص این جشنواره توضیحاتی ارائه فرمایید؟

کار ویژه این جشنواره و وجه تمایز آن با سایر جشنواره های حوزه کتاب چیست؟

ما در شرایطی هستیم که جوایز ادبی در حوزه نشر به شدت کم شده است . هر چند تیراز ها هم کم شده است اما تناسب منطقی میان جوایز ادبی در قیاس با سایر حوزه ها وجود ندارد. جشنواره قلم زرین کاملا مستقل است و به هیچ جایی وابستگی ندارد.

رسالت جشنواره قلم زرین این است که بتواند هر ساله کتاب های خوب و ارزشمند حوزه ادب را شناسایی کرده و آن را به اهالی کتاب و فرهیختگان معرفی نمایند.

متاسفانه دیده می شود که در برخی جشنواره ها و جایزه ها در حوزه کتاب به بحث محتوا آن طور که باید و شاید توجهی نمی شود و برخی آثاری که به لحاظ محتوایی قابل نقد هستند جایزه گرفته و به جامعه معرفی می شوند.

قلم زرین این طور نیست چرا که هم به تکنیک و هم به محتوای کتاب به یک اندازه بها می دهد و هر دوی این ها را به عنوان مولفه کتاب خوب به رسمیت می شناسد.

داور این جشنواره چگونه انتخاب می شود و داوری ها به چه صورت است؟

وقتی دبیر جشنواره منتصب می شود و آغاز به کار می کند اولین وظیفه اش معرفی داور هاست که باید در هر حوزه 3 داور معرفی نماید. دبیرخانه از دی ماه سال گذشته آغاز به کار کرده است و انتخاب داور ها هم به عهده دبیر خانه بود.

اگر حرف ناگفته ای دارید و دوست دارید به مخاطبان اهل کتاب و یا اهالی نشر و مولفان برسد، بفرمایید؟

آنچه که در سال 96 آزار دهنده بود و من علاقه مندم این موضوع را مطرح کنم حوزه کودک و نوجوان در شعر و داستان بود. طبق آنچه داور های ما در بیانیه شان هم آورده بودند اولا ما شاهد کم کاری در حوزه کودک و نوجوان هستیم . مثلا در بخش نوجوان شعر ها دارای مضامین اندوهگین و سرد بود و به نوعی القا کننده افسردگی به این قشر در آن دیده می شد. به طور کلی فضای این حوزه تیره و غم بار ارزیابی شده است. شاید علت این باشد که شاعران حوزه کودک و نوجوان بزرگسال اند و به هر حال آن ها هم متاثر از شرایط جامعه قلم زده اند و برخی مشکلات در شعرشان منعکس شده است.

این یک زنگ خطر است چرا که شعر زبان زندگی است و نوجوانان ما باید زندگی کنند نه اینکه بار اندوه را به دوش بکشند.

در بخش داستان کودک و نوجوان ، امسال سال مناسبی به لحاظ کمی و کیفی و محتوایی نبود و اساسا ما نتوانستیم به یک برگزیده نهایی برسیم. گویی ما در این حوزه دچار یک عقبگرد شده ایم چرا که به عنوان مثال ما در دهه هفتاد اوج کتاب های داستانی در حوزه کودک و نوجوان را می بینیم. کتاب ها و مجلات خوبی در آن دهه وجود داشت اما امروز به موازات این که مجلات حوزه کودک و نوجوان از گیشه ها جمع آوری شده است شاهد آن هستیم که داستان های کودک و نوجوان هم در حال حذف شدن هستند.

ما امروزه کتاب های خردسال را می بینیم و کتاب های بزرگسال؛ این طیف وسط یعنی نوجوانان مغفول واقع شده اند و شاهد آن هستیم که در این رده سنی ترجمه به شدت رو به افزایش است و آثار تالیفی بسیار کم است و این موضوع به خوبی در آثار سال 96 قابل مشاهده است.

آن دسته از همکارانی که در این حوزه فعالیت می کردند گویی کم کار شده اند و یا بی دقت قلم می زنند البته آن ها هم دغدغه های خودشان را دارند. به هر حال وقتی نویسنده دغدغه اقتصادی دارد مجبور می شود چندین کار را همزمان قبول کند و این خود علتی است برای افول کمیت و کیفیت در حوزه مذکور .

مشکلات اقتصادی – افزایش تمایل به فضای مجازی و کم شدن آمار کتاب خوانی – کم شدن فروش کتاب همه تنها برخی از عواملی هستند که باعث شده اند کارها هر روز ضعیف و ضعیف تر شوند.

وزارت ارشاد می تواند کمک هایی به ناشران بدهد و یا برخی کتاب های خوب قبلا توسط وزارت ارشاد هزار یا دو هزار نسخه خریداری می شد و به کتابخانه ها اهدا می شد اما امروز این ها کمرنگ شده است. البته نهاد کتابخانه ها یک مدتی است که خوب فعالیت می کند اما واقعا تنها یک نهاد و دو نهاد کافی نیست. آموزش و پرورش می تواند نقش پر رنگ تری حتی از وزارت ارشاد داشته باشد.

لطفا کاندیداهای جایزه این جشنواره و برگزیدگان آن را معرفی بفرمایید؟

كانديداهاي بخش داستان كودك و نوجوان:

١-پرواز با پاراموتور را دوست دارم؛ علي آرمين؛ نشر جمكران
٢-روايتي ساده از ماجرايي پيچيده؛ ابراهيم حسن بيگي؛ نشر سوره مهر
٣-شاخ دماغي ها؛ عذرا موسوي؛ نشر شهرستان ادب
٤-باغ خرمالو؛ هادي حكيميان؛ نشر شهرستان ادب

در اين بخش از دو اثر تقدير شد:

روايتي ساده از ماجرايي پيچيده
باغ خرمالو

كانديداهاي بخش داستان بزرگسال:

١-ابدي؛ مهدي صفري؛ شهرستان ادب
٢-آفرت؛ ناهيد قادري؛ سوره مهر
٣-روياي آق تاريم؛ مصطفي جمشيدي، به نشر
٤-گيلداد؛ حسن قلي پور؛ سوره مهر
٥-به نام يونس؛ علي آرمين؛ شهرستان ادب

رمان برگزيده اين بخش: رمان گيلداد

كانديداهاي بخش شعر بزرگسال:

١-ساكن چو آب و روان چون رود؛ تقي پور نامداريان
٢-دلنخواهي؛ محمد حسين انصاري نژاد
٣-ليلي آذر؛ آذر سعادتمند
٤-سياه مست سايه تاك؛ مرتضي اميري اسفندقه
٥-عشق سوزان است؛ مهدي جهاندار
٦-تحير؛ سيد حميد رضا برقعي
٧-اسفار آفتابگردان؛ عباس باقري
٨-به رنگ درنگ؛ محمد مرادي
٩-مرز ما عشق است؛ سيد محمد مهدي شفيعي
١٠-سفرنامه با صاد؛ سيد مهدي موسوي

كتاب برگزيده اين بخش:
سياه مست سيه تاك

كانديداهاي بخش شعر كودك و نوجوان:

١-يك دختر بي گوشواره؛ سروده شاهين رهنما ؛ انتشارات به نشر
٢- آبان در ترافيك؛ سروده داود لطف الله؛ انتشارات سوره مهر
٣-معني گنجشك؛ سروده يحيي علوي فرد؛ موسسه دارالحديث

كتاب برگزيده اين بخش:
آبان در ترافيك

كانديداهاي بخش پژوهش و نقد ادبي:

١-پژوهشي در ادبيات و انديشه علمي تخيلي؛ نوشته محمد قصاع؛ نشر باژ
٢-جستارهايي در ادبيات داستاني غرب؛ نوشته كامران پارسي نژاد؛ انتشارات كانون انديشه جوان
٣-درس گفتارهاي نقد ادبي؛ نوشته احمد خاتمي؛ نشر پايا

در اين بخش از دو اثر تقدير شد:
پژوهشي در ادبيات و انديشه علمي تخيلي
درس گفتارهاي نقد ادبي