هم اکنون عضو شبکه تلگرام رجانیوز شوید
پنجشنبه، 8 اسفند 1398
ساعت 07:28
به روز شده در :

 

 

 

رجانیوز را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

 

شنبه 10 شهريور 1397 ساعت 18:21
شنبه 10 شهريور 1397 17:34 ساعت
2018-9-1 18:21:28
شناسه خبر : 291840
در حوزه‌ها بايد به تمام علوم و معارفي كه لا‌زم است توجه شود. اكنون توجه، بيش‌تر به فقه و اصول است. اين براي آنان كه ذوق و استعداد اين علوم را دارند، بسيار خوب است؛ و بايد باشد. اين موضوع نبايد سبب شود كه به رشته‌هاي ديگري كه لا‌زم است بي‌توجهي شود. روي قرآن مجيد، در حوزه‌هاي علميه، علي‌الدوام بايد كار شود. حضرت امير(ع) در نهج‌البلا‌غه، دربارهِ قرآن مي‌فرمايد:«شگفتي‌هاي قرآن مجيد، پايان و غرائب آن انتها ندارد.
در حوزه‌ها بايد به تمام علوم و معارفي كه لا‌زم است توجه شود. اكنون توجه، بيش‌تر به فقه و اصول است. اين براي آنان كه ذوق و استعداد اين علوم را دارند، بسيار خوب است؛ و بايد باشد. اين موضوع نبايد سبب شود كه به رشته‌هاي ديگري كه لا‌زم است بي‌توجهي شود. روي قرآن مجيد، در حوزه‌هاي علميه، علي‌الدوام بايد كار شود. حضرت امير(ع) در نهج‌البلا‌غه، دربارهِ قرآن مي‌فرمايد:«شگفتي‌هاي قرآن مجيد، پايان و غرائب آن انتها ندارد.

گروه معارف - رجانیوز: چندی پیش طلاب انقلابی حوزه های علمیه در راستای مطالبه گری از سران سه قوه بر سر مسائل اقتصادی، معیشتی و عدالتی تجمعی را برگزار کردند که حسن رحیم پور ازغدی  یکی از سخنران های اصلی آن تجمع  بود. سخنان ایشان که دارای موارد مهم و صحیحی در مسئله تحول حوزه بود که به حاشیه رفته و با انتقال اشتباه مباحث به برخی از علما و مراجع باعث موضع گیری شدید این بزرگواران علیه رحیم پورازغدی شد. این در صورتی است که سخنان رحیم پور از جنس سخنان مقام معظم رهبری و حضرت امام خمینی برای اصلاح و اثبات کارآمدی حوزه ها بوده است. درفضای غبارآلودِ رسانه های دولتی که تلاش وافر برای به محاق بردن اعتراضات بحق جریان مردمی و انقلابی دارند، رجانیوز این فرصت را غنیمت شمرده برخلاف جهتِ برخی از شخصیت های علمی در تقبیح حرکت مهم اجتماعیِ حوزه در سپهر سیاست و مدیریت کلان، به بازخوانی مبانی نظری و عملی بزرگان و علما در باب «تحول در حوزه» و «نقادی نفوذ سکولاریسم در حوزه» نماید. بحث تحول در حوزه‌هاي علميه، از جمله مباحثي است كه همواره مورد توجه مراجع و فقهاي نوانديش و تحول‌خواه بوده است. حضرت آيت‌ الله نوري همداني نيز از جمله علمايي هستند كه از ساليان قبل همواره بر لزوم تحول همه‌جانبه در حوزه‌هاي علميه تأكيد نموده‌اند.در این نوشتار مجموعه ای از بیانات آیت الله نوری همدانی تبدیل به سوال و پاسخ نموده تا برای مخاطب جذابیت داشته باشد. گفتار حاضر يكي از مجموعه نظرات ايشان در مورد حوزه‌هاي علميه است كه تقديم حضورتان مي‌گردد.

 

*گزینشِ عالمانه؛گام اول تحول در حوزه

 

به نظر من اول چيزي كه [در تحول حوزه‌هاي علميه] لا‌زم است اين است كه: ما نبايد هر شخصي را براي درس‌خواندن در حوزه؛ يعني، براي روحاني شدن و به لباس علماي اسلا‌م ملبّس‌شدن، بپذيريم؛ چون خداوند متعال، استعدادها را مختلف آفريده است. بعضي‌ها كلا‌ً استعداد درس‌خواندن ندارند؛ «هركسي را بهر كاري ساختند.» بعضي هوش و ذكاوت استعداد و شايستگي لا‌زم را ندارند؛ پنجاه‌سال هم كه درس بخوانند، به جز اتلا‌ف وقت و نيروي خود و تنگ‌كردن جاي ديگران، ثمرهِ ديگر ندارد. اين‌گونه افراد بايد به مشاغلي كه استعداد و توان لا‌زم آن‌را دارند هدايت شوند.ما بايد يك مرحله آزمايش دقيق و كامل داشته‌ باشيم و افراد را در ابعاد مختلف بسنجيم؛ تا آنان كه استعداد كامل دارند پذيرفته شوند.

 

*تخصصِ هدفمند؛گام دوم تحول در حوزه

 

دوم اين‌كه: ما يك سري درس‌ها داريم مشترك، كه همه بايد بخوانند؛ مثلا‌ً تا رسائل يا آخر سطح با همراه مقداري معقول. در اين ضمن بايد مراقبت شود، تا استعداد حقيقي افراد در ضمن شناخته شود. بعد از دورهِ عمومي، هركس را طبق استعداد خودش و آزمايش‌هايي كه انجام گرفته است، به جايگاه خود هدايت كرد.هركس ذوق و استعداد و سليقه‌اش با يك نوعي از معارف مي‌سازد. يك نفر، ذوق و استعدادش، با فقه و اصول هم‌آهنگي دارد، يك نفر با فلسفه؛ يك نفر با تاريخ؛ يا تفسير؛ يا رجال؛ و برخي براي وعظ و خطابه و تبليغ و يا... .

 

اين روش صحيحي نيست كه بدون توجه به استعدادهاي مختلف و گوناگون، تمام افراد يك نواخت مشغول تحصيل باشند. ما بايد طلا‌ب را به‌گونهِ دقيق «طبقه‌بندي» كنيم و براي هر طبقه‌اي آن اندازه كه امكانات لا‌زم دارد، فراهم بكنيم.كسي كه استعداد كافي دارد و مشخص شده است كه مي‌تواند در اين زمينه توفيق به دست آورد، براي وي يادگرفتن زبان انگليسي خيلي ضرورت ندارد؛ اما اگر كسي بخواهد خطيب و مبلّغ باشد و در اين زمينه استعداد كافي داشته باشد، براي وي ضرورت دارد كه زبان عربي و انگليسي را خوب بداند؛ از اين روي هر رشته‌اي لوازمي، لا‌زم دارد.

 

ما اگر طبقه‌بندي صحيح، همراه با مراقبت و مديريت همه جانبه، داشته باشيم، مي‌توانيم در حوزهِ علميه فقهاي بزرگ، فلا‌سفهِ متبحر، متكلمين خوب، مبلغين زبردست و توانا، كه در داخل و خارج بتواند از عهدهِ تبليغ برآيند، تربيت كنيم. مبلغين بايد در اديان مختلف بصيرت كامل داشته باشند. با اين تشكيلا‌ت و مقدمات مي‌توان براي مردم دنيا، حقانيت اسلا‌م و تشيع را ثابت كرد. خلا‌صه، تا اين موضوع طبقه‌بندي صحيح درست نشود و درس‌خواندن‌ها با مراقبت و مديريت كامل، هم از لحاظ «اقتصادي» و هم از جهت «اخلا‌قي»، صورت نگيرد نتيجهِ كامل به دست نخواهد آمد.

 

*فهمِ چیستی رسالتِ تاریخی روحانیت || انحصارِ دین در فقه و اصول نباشد

 

اين‌كه ما همه مي‌خواهيم همه چيز را بدانيم درست نيست؛ چرا كه اين تحقق‌پذير نيست. چه بسا بعضي خودشان هم نمي‌دانند كه عاقبت چه خواهند شد؛ همين‌طور آمده‌اند و درس مي خوانند. هر شخص بايد خودش بداند كه به دنبال چيست؛ يعني، بعد از مقداري كه درس خواند بايد بفهمد كه استعداد چه درس و چه رشته‌اي را دارد و سعي كند كه نيروي خود را در همان رشته صرف كند.

 

در حوزه‌ها بايد به تمام علوم و معارفي كه لا‌زم است توجه شود. اكنون توجه، بيش‌تر به فقه و اصول است. اين براي آنان كه ذوق و استعداد اين علوم را دارند، بسيار خوب است؛ و بايد باشد. اين موضوع نبايد سبب شود كه به رشته‌هاي ديگري كه لا‌زم است بي‌توجهي شود. روي قرآن مجيد، در حوزه‌هاي علميه، علي‌الدوام بايد كار شود. حضرت امير(ع) در نهج‌البلا‌غه، دربارهِ قرآن مي‌فرمايد:«شگفتي‌هاي قرآن مجيد، پايان و غرائب آن انتها ندارد.»

 

لجنه‌ها و گروه‌هايي در حوزه‌هاي علميه، بايد روي قرآن كار كنند و نتيجه كار آنان هرساله منتشر شود. همچنين لا‌زم است، در حوزه‌هاي علميه، لجنه‌هايي روي نهج‌البلا‌غه از ابعاد فرهنگي، اقتصادي، سياسي و اخلا‌قي كار كنند و نتيجه آن را در اختيار مسلمانان جهان قرار دهند.در حوزه‌هاي علميه، بايد روي اقتصاد اسلا‌مي مطالعه شود و افرادي تربيت شود، تا در اين زمينه پاسخ‌گو باشند. افرادي بايد روي اقتصاد اسلا‌مي كار كنند و محصول كار خود را به‌عنوان يك اقتصاد جامع كه پاسخ‌گوي نيازهاي عصر حاضر باشد در اختيار جوامع قرار دهند. حوزه‌هاي علميه، راجع‌به شناخت اديان بايد كار كنند و افرادي را در اين زمينه تربيت كند؛ افرادي كه نسبت به اديان بصيرت داشته باشند. اين افراد بايد به‌گونه‌اي تربيت شوند كه بتوانند در سمينارها، كنفرانس‌ها و... شركت كنند و از حقوق اسلا‌مي، معارف اعتقادي اسلا‌م، اقتصاد اسلا‌مي و... دفاع كنند و مزيت آن‌ها را ثابت كنند. بنده وقتي كه به‌عنوان نمايندهِ امام در اروپا، مسافرت‌هايي در كشورهاي اروپايي داشتم، چند روزي در ژنو، كه يكي از شهرهاي كشور سوئيس است، بودم و با افراد و مقامات لا‌زم تماس داشتم به من گفتند: در اين شهر، در ظرف سال كنفرانس‌ها و سمينارهايي ترتيب داده مي‌شود؛ از سرتاسر دنيا در آن‌ها شركت مي‌كنند؛ كنفرانس‌هايي به نام كار و كارگر، زن، بهداشت، تربيت و... شما اگر چند نفر را به اين كنفرانس‌ها بفرستيد، تا از مواضع اسلا‌م، نسبت به امور مختلف دفاع كنند و منطق اسلا‌م را دربارهِ اين موضوعات به گوش دنيا، از پايگاه جهاني، برسانند، بسيار لا‌زم است. اين انتظارها از ما مي‌رود و ما بايد زمينهِ پاسخ‌گويي به آن‌ها را فراهم كنيم. اكنون دنيا براي رفع اين انتظار غالباً به جامع‌الا‌زهر مصر، مراجعه مي‌كنند و از آن‌جا مي‌خواهد. در حالي‌كه علومي كه در نزد ما هست، چون براساس تشيع و الهام‌گيري از مكتب مقدس اهل بيت(ع) استوار است، خيلي كامل‌تر و دقيق‌تر است؛ اما متأسفانه تاكنون نتوانسته‌ايم "چنان‌كه لا‌زم است افرادي را در اين زمينه تربيت كنيم."

 

اين گام‌ها، بايد به توفيق پروردگار متعال و باتوجه ولي‌عصر، ارواحنا فداه، در اين پايگاه‌ها، كه متعلق به ولي‌عصر(ع) است، برداشته شود. البته بنده قبول دارم كه در حوزه‌ كارهاي بسياري انجام شده است، ولي هنوز كارهاي زيادي نيز هست كه بايد ان‌شاءا... انجام شود بايد «تحول كامل از حوزهِ علميه قم» شروع شود. حوزه‌هاي زيادي، چه در داخل و چه در خارج كشور، هستند كه انتظار دارند چنين تحولي در حوزهِ علميه قم صورت پذيرد و آن‌ها هم اين الگو را بپذيرند و عمل بكنند. ما براي بهتر عرضه‌كردن اسلا‌م به چنين تحولي نياز داريم.[2]

 

*سوال:آیا اکنون حوزه های علمیه توانِ تربیت شیخ انصاری و صاحب جواهر و... دارد؟

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی: «متاسفانه فقهای ما جایگزین ندارند و یکی از مشکلات و فجایع در زمان حاضر، این است که حوزه های ما قدرت تربیت فقیهان سابق را ندارند و باید فکری در این زمینه کرد.یکی از آرزوهای ما، تربیت فقیه در حوزه هاست؛ شهید ثانی در باب قضاوت و شهادت شرح لمعه، شرایط فقیه را بیان نموده و اجمالا گفته است که فقیه باید متبحّر در لغت، اصول، رجال، شناخت حدیث، آیات قرآن باشد.35 هزار حدیث در وسائل الشیعه و ۲۲ هزار حدیث هم در مستدرک الوسائل داریم؛ ۵۷ هزار حدیث در فقه است و ۱۴ هزار رجال داریم، ۵۰۰ آیه از قرآن کریم هم مربوط به فقه است و از سوی دیگر باید اصول و صرف و نحو هم آشنا باشند و این حداقل است.فقه اهل بیت(ع) را بسیار آموزنده و وسیع است؛رویت و بررسی اخبار اهل بیت(ع) منوط به داشتن مهارت لازم و تبحّر در این زمینه است، مساله دیگر توجه به تاریخ فقه است و باید دید فقه ما چه دوره هایی به خود دیده است و چه تحولاتی را پشت سر گذاشته است. فقه در همه ابعاد زندگی ما ساری و جاری است حال آنکه همه ابواب فقه به مردم گفته نشده و این تقصیر از جانب ماست که برای مردم بیان نکردیم والا همانگونه که دررساله عملیه احکام و عبادات را بیان کردیم، می بایست سیاست را هم به مردم آموزش دهیم اما کی، سیاست را در رساله ها به مردم آموزش داده ایم؟ بسیاری از معارف اهل بیت(ع) در فقه ما نیامده است و این کوتاهی از جانب ما بوده است.»[3]

 

*سوال:استقلال حوزه به چه معناست؟ آیا استقلال حوزه علمیه به معنای استقلالِ از نظامِ دینی است؟

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی: «یکی از نیازهای اصلی حوزه های علمیه همراه با زمان بودن است  و فقه و فرهنگ اهلبیت علیهم السلام آنچنان غنی و وسیع است که در همه زمان ها و در همه موضوعات پاسخگو است.ما وظیفه داریم فقه اهل بیت را وارد زندگی مردم کرده و برای آنها بازگو بنمائیم؛ امروز متاسفانه زمزمه هایی از بعضی به گوش می رسد که خواهان عدم دخالت علما و روحانیون در مسائل روز سیاسی هستند و عده ای هم بحث استقلال حوزه را مطرح می کنند من باید به صراحت اعلام کنم که ما با استقلال حوزه صد در صد موافقیم و حوزه مستقل حوزه قدرتمند و تاثیر گذار است اما باید توضیح داد  حوزه را از چه مستقل کنیم؟ از نظام اسلامی؟نظام جمهوری اسلامی برآمده از حوزه است و متون و شناسنامه آن در دنیا از فرهنگ اهلبیت علیهم السلام است پس حوزه باید از اصل نظام اسلامی دفاع و آن را تقویت نماید و البته برای برقراری و ماندگاری آن از تذکر دریغ نکند.مراد ما از استقلال حوزه عدم وابستگی به دولت هاست؛ حوزه به هیچ دولتی در هیچ زمانی نباید وابسته باشد چون اگر وابسته شد دیگر نمی تواند تذکر دهد.علما و حوزه های علمیه همیشه زبان مردم و مدافع ارزش های اسلامی و انقلابی و مردم بودند و این وضعیت الحمدلله در حوزه ها برقرار است خصوصا طلاب جوان بسیار با انگیزه و با هوشیاری از این نظام و انقلاب دفاع و حمایت می کنند. اعتقاد ما این است که این نظام مبتنی بر اسلام و اهلبیت و ولایت فقیه کارآمد ترین و جامع ترین نظام برای اداره یک کشور است و در طی این سی و هشت سال به خوبی نشان داده است.البته ما به کمبود ها و مشکلات واقف هستیم که دولتها باید برای برطرف کردن آن تلاش کنند تا مردم از حیث اقتصادی هم توانمند باشند.»[4]

 

*سوال: به اعتقاد جریان انقلابی و با استفاده از نگرش امام و رهبری به کادرسازی در حوزه علمیه در حوزه فقه تمدن اندیش،آیا حوزه علمیه بعد از 40 سال از گذشت انقلاب اسلامی موفق به رسیدن به این چشم اندازِ تمدن اندیش حضرت امام (ره) شده است؟

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی: در زمان حاضر با موضوعات متفاوتی مواجه هستیم و در حوزه‌های علمیه همچون گذشته افراد برجسته با تبحر و متخصص تربیت نمی‌شوند و بزرگانی که از دنیا می‌روند جایگزینی برای آنها وجود ندارد و باید علت این امر را جستجو کنیم. امروز 80 درصد طلبه‌ها اهل قلم نیستند، ما باید وسعت علم خود را زیاد کرده و قلم بر دست گرفته و در ادبیات فارسی غنی باشیم. علمای اسلام در طول دوره‌های مختلف گام هایی را برای پاسخگویی به نیازهای مردم برداشته اند و در حال حاضر، نیاز به این عمل شدت بیشتری دارد و کار پژوهش از اهمیت زیادی برخوردار است. در حوزه همچون گذشته دقت و تلاش وجود ندارد؛ در حوزه باید مراقب همه افراد باشیم و پس از شناسایی هر فردی استعدادها را بسنجیم و آنها را طبقه بندی کنیم. کشورهای اسلامی مشکلات سیاسی دارند اما اروپا و امریکا 99 درصد مشکلاتشان مربوط به اقتصاد آنها است و ما باید در برابر دنیای سرمایه دار کاپیتالیستی راهکارهای اسلامی را در  فضای مجازی برای مشکلاتشان ارائه دهیم و دنیای امروز این عمل را از ما می‌خواهد. در دنیای امروز انرژی هسته‌ای، تروریسم و امنیت بسیار مطرح است و باید با همفکری، فقه جواهری را در این مسائل اعمال کنیم.»[5]

 

*حوزه علمیه در چشم انداز خود باید چه طلبه هایی تربیت نماید؟آیا طلبۀ سکولار باید تربیت شود یا طلبه هایی که فقه و در یک کلام دین پژوهی آنان ،چون حضرت امام خمینی (ره) باشد؟

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی:« حوزه بعد از تأسیس، توانست عالمان زیادی را در موضوعات مختلف اخلاقی، سیاسی و فرهنگی پرورش دهد و علمای ربانی هم بعد از پرورش خود، توانستند خدمت های فراوانی به دین و جامعه اسلامی کنند. فقه شیعه، فقه خاصی است و هیچ مذهبی چنین فقهی ندارد؛ دلیل برتری و خاص بودن آن این است که انسان را به خدا می رساند. در طول تاریخ حوزه های علمیه و جامعه اسلامی شاهد اثر گذاری علمای ربانی زیادی بوده که دنبال احیاء امر الهی، ترویج دین و مبانی معرفتی و اخلاقی بوده اند. طلبگی راه راحتی نیست و برای عالم شدن و اثرگذاری در دو جایگاه علمی و تهذیبی زحمات زیادی لازم است کشید و سختی ها را تحمل کرد؛ طلبگی اصولی و شروطی دارد از جمله شروط آن، ترقی اخلاص، تهذیب نفس، داشتن اراده و همت بلند است. امام راحل، فقیه و عالمی که در همین حجره ها به رشد علمی و اخلاقی رسیدند و توانستند "انقلاب را به جهان صادر کنند". این نکته نیز قابل توجه است که هیچ علمی به مانند فقه جواهری سخت و مشکل نیست؛ برای یاد گیری فقه آل الله لازم است، درست درس خواند تا به عمق مباحث فقهی رسید. بصیرت و دشمن شناسی ازمسائل مهم در دوران اخیر است و هر طلبه ای لازم است دشمن شناس، آگاه به زمانه و با بصیرت باشد، اگر طلبه ای دارای این خصوصیات باشد فرد موفقی در جامعه خواهد بود.»[6]

 

*سوال:حضرتعالی معتقد به حوزه انقلابی هستید و حوزه انقلابی به چه چیزی نیازمند است؟

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی: در حوزه‌ها بايد به تمام علوم و معارفي كه لا‌زم است توجه شود. اكنون توجه، بيش‌تر به فقه و اصول است. اين براي آنان كه ذوق و استعداد اين علوم را دارند، بسيار خوب است؛ و بايد باشد. اين موضوع نبايد سبب شود كه به رشته‌هاي ديگري كه لا‌زم است بي‌توجهي شود. روي قرآن مجيد، در حوزه‌هاي علميه، علي‌الدوام بايد كار شود. حضرت امير(ع) در نهج‌البلا‌غه، دربارهِ قرآن مي‌فرمايد:«شگفتي‌هاي قرآن مجيد، پايان و غرائب آن انتها ندارد.»»[7] « با توجه به تاکید مقام معظم رهبری مدظله العالی بر انقلابی بودن و انقلابی ماندن حوزه ها، حوزه های علمیه باید در حرکت انقلابی پیشگام و علمای بسیجی پیشگام حرکت جامعه به سمت نور باشند.علما و روحانیون همانگونه که در شکل گیری انقلاب اسلامی، طلاب و روحانیون کفپوش پای در میدان مبارزه و جهاد گذاشتند و به استقبال شهادت رفتند، امروز نیز در شرایطی که دشمنان هراس زیادی از اسلام به عنوان یک دین تمدن ساز دارند و امریکا ،صهیونیست‌ها و ایادی آنان توان و تمرکز خود را برای وارد آوردن ضربه به اسلام بسیج کرده‌اند؛ به بهترین نحو ممکن به ایفای رسالت خطیر خود در هدایت گری جامعه بپردازند.حوزه‌های ما باید انقلابی باشد و در آنها مبانی و ارکان انقلاب تدریس شود.معارف اعتقادی، عبادی، اخلاقی ،اقتصادی ،مدنی، سیاسی فرهنگی، حکومتی و جهادی از معارف برگرفته از آیات قرآن کریم، روایات، احادیث و کتب اولیای الهی و نشانگر توجه و نگاه والای دین مبین اسلام به همه ابعاد و جوانب زندگی بشر است افزود: در مقطع کنونی بیت المال و مسئله بانک ها از موضوعات مهم است که اساتید ،علما و برجستگان حوزه های علمیه می توانند در اجرایی شدن راهبرد مهم اقتصاد مقاومتی و رونق کار ،تلاش و کسب و کار در جامعه با بهره‌گیری از مبانی فقهی دین مبین اسلام نقش تعیین کننده ای را ایفا کنند.دین مبین اسلام با سیاست توأم بوده و در آیات فراوانی شیوه سیاست برای مدیریت بشری بیان شده است.اعتقاد داریم که بدون ولایت هیچ عملی مورد قبول نیست تصریح کرد:اسلام به عنوان دین کامل، نیاز به مجری ،حافظ و مبینی دارد که این رسالت خطیر بر عهده ولی فقیه است. مقام معظم رهبری بر انقلابی بودن و انقلابی ماندن حوزه‌ها تاکید دارند حوزه‌های علمیه میبایست پیشگام حرکت انقلابی بوده و علمای بسیجی باید پیشگام حرکت جامعه به سمت نور باشند.»[8]

 

*سوال: جناب آیت الله نوری بزرگوار یکی از مشکلات و رنجِ اجتماعی موضوع عرفان های کاذب است.آیا حوزه در زمینه مباحث نظری و عملی وظیفه ای ندارد؟برخی معتقدند که حوزه در این زمینه بصورت ارگانیک و منظم به مصاف با عرفان های کاذب نرفته است.

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی: «یکی از آفات نبود علما در بلاد، فعالیت فرق منحرف که با اسلام و فرهنگ اهلبیت علیهم السلام سازگار نیست، بوده که باید واقعا طلابی که زحمت کشیدن و تا جایی درس خوانده اند یا مدرس هستند به استان ها بروند و خلا پیش آمده را پر کنند؛ امروز شهرها نیاز به یک عالم کامل دارند که در کنار مردم باشد همانند مردم زندگی کند و احتیاجات آنها را برطرف کند و به هدایت و تبلیغ مشغول باشند البته این کار زحمت دارد ولی ما طلبه ها باید این کار را انجام دهیم. یکی از این ها همین صوفیه هستند که دشمن اهلبیت می باشند که به شدت باید با آنها برخورد کرد اینها اسلام را منحرف کردن و اسلام همراه با جوش و خروش را به اسلام بی تفاوت و بی خاصیت تبدیل کردند؛ اینان با فرهنگ اسلامی و اهلبیت علیهم السلام فاصله دارند و مقابله با اینها کار حوزه است؛ کار علماء است که با تسلط خود بر اخبار اهلبیت متوجه این انحرافات می شوند.بنده جدا از مسوولان میخواهم از حوزه تقاضا میکنم جلوی این برنامه ها گرفته شود بنده شدیدا مخالف هستم و هر کسی بخواهد جریانی را خلاف نظر اهلبیت علیهم السلام ترویج کند مقابله می کنم.»[9]

 

*سوال:آیا در دورانِ انقلاب اسلامی وظیفه روحانیت نسبت به قبل از انقلاب بیشتر نشده است؟

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی: «انقلاب اسلامی وظیفه روحانیت را سنگین‌تر کرد؛ سابقاً کار حوزه درس و بحث بود اما در حال حاضر در زمانی زندگی می‌کنیم که دشمنان اسلام با ارزش‌ها، انقلاب اسلامی و حوزه‌های علمیه دشمنی می‌کنند و با تمام قوا به میدان آمده‌اند و حوزه نمی‌تواند تنها به درس و بحث اکتفا کند. دشمن برای ضربه زدن به نظام اسلامی اتاق‌های فکر بسیاری دارند چرا که انقلاب را مانع اهداف شوم خود می‌دانند، علما در این زمان نمی‌توانند ساکت باشند و تنها به درس و بحث خود بپردازند بلکه خدا از علما عهد گرفته که در برابر ظالم نباید آرام باشند. امام صادق (ع) فرمودند علمای شیعه مرزداران عقاید مردم هستند که آن سوی آن شیاطین حضور دارند تا هجمه کنند، علمای شیعه اجازه نمی‌دهند که شیاطین به شیعیان صدمه برسانند، موظف هستیم که آگاه و بیدار باشیم و دوستان را از نفوذ دشمنان حفظ کنیم.»[10]

 

*سوال:حوزه علمیه نیازمند جریان سازی عدالتخواهی نیست؟نباید زبان گویای مردم باشد؟آیا مسئله نفوذ جریان سکولار در حوزه خطرآفرین نیست؟

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی: «علم و تقوا و زمان‌شناسی را وظیفه نخست روحانیت است. همیشه باید در کنار مردم باشیم و خود را از مردم جدا نکنیم و مثل همیشه زبان گویای مردم باشیم و از اسلام و انقلاب و مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام حراست کنیم و بدانیم مردم بیش از گفتار ما به عمل ما نگاه می‌کنند.حوزه باید با نشاط و مطالبه گر و مجتهد پرور و انقلابی باشد.طلبه انقلابی کسی است که اولاً تقوا داشته باشد و دوم خوب درس بخواند و سوم آشنا به حوادث جهان اسلام و دنیا باشد.یقین بدانید که دشمن می‌خواهد در اثر گذار‌ترین نهاد یعنی حوزه‌ها نفوذ کند تا بتواند حداقل حوزه را بی‌تفاوت نسبت به جریانات نگه دارد که باید جلوی این کار گرفته شود، حوزه علمیه همیشه مستقل بود و باید این استقلال حفظ شود.دولت‌ها می‌آیند و می‌روند و حوزه هیچ وابستگی به آن‌ها ندارد و همیشه هم تذکر داده است ولی نسبت به اصل حفظ این نظام حوزه وظیفه دارد چون این نظام خاستگاهش حوزه بوده است؛ لذا شناخت آثار و برکات نظام و دستاوردهای آن و همچنین رصد کردن آسیب‌های که نظام را تهدید می‌کند بر عهده حوزه است.متأسفانه گاهی به توصیه‌های حوزه از سوی مسئولان بی‌توجهی می‌شود.بارها علما و مراجع و حوزه درباره دیرکرد تذکر دادن، چقدر نامه از مردم برای ما می‌نویسند که به واسطه همین سودهای حرام افراد خانه و زندگیشان رفت کارخانه‌ها تعطیل شد افراد مشکل پیدا کردن ما هم میگویم دیرکرد حرام است ولی بعد از این همه سال و این همه تذکر بانک‌ها اسلامی نشد و همچنان ربا می‌گیرند و مردم دچار مشکل هستند!»[11]

 

« مسؤولان به جای ایجاد حاشیه مشکلات اقتصادی مردم را درست کنند، برخی به گونه‌ای سخن می‌گویند که انگار در جامعه حضور ندارند و از وضع اقتصادی مردم بی‌خبر هستند و آن‌ها را نمی‌بینند.به جای ایجاد حاشیه، وضعیت بانک‌ها، ارز و معیشت جامعه را درست کنید، اگر که از حل مشکلات مانند بیکاری و گرانی عاجز هستید به مردم بگویید تا بدانند، چرا با حرف‌های حاشیه‌ای مردم را مشغول می‌کنید باید با صداقت سخن بگویید. گاهی به سخنان رهبر معظم انقلاب اشاره می‌کنند اما در عمل دیده نمی‌شو! وظیفه ما این است که امر به معروف و نهی از منکر کنیم؛حوزه باید بسیار مراقب باشد چرا که اگر حوزه در برابر منکرات سکوت کند، اثرات بدی خواهد داشت، ما نمی‌توانیم سرمان را پایین انداخته و تنها درس بخوانیم، باید با جامعه ارتباط داشته و هوشیار باشیم.»[12]

 

« تبیین مسائل فرهنگی و پیگیری آن را از ضروریات دانسته فرمودند طلاب و فضلای حوزه و همچنین دانشجویان به‌طور خودجوش پیگیر مسائل سیاسی و فرهنگی و اجتماعی در چارچوب قانون باشند مثلاً در مسئله 2030 رهبری فرمودند و مراجع هم تأکید کردند در نهايت اعلام به ابطال آن شد اما باید این ابطال درصورتی‌که اگر قبل دستور بر اجرایی شدن آن بود ابلاغ گردد تا از ادامه اجرا جلوگیری شود روح مطالبه گری موجب پیشرفت جامعه است و باید مسئولان پاسخ دقیق دهند و مثل حقوق‌های نجومی بی‌پاسخ نماند.»[13]

 

« موضوع انقلابی ماندن حوزه، موضوع مهمی است که برای تبیین آن باید ابعاد محتلف انقلاب اسلامی بررسی شود. انقلاب اسلامی، ادامه حرکت انبیا و ائمه و یک انقلاب دینی و مذهبی است که با هیچ انقلاب دیگری در جهان قابل مقایسه نیست، چرا که جزئی از دین است و همین موضوع نیز باعث ایجاد تحولی عظیم در جامعه شد. وظیفه ما این است که برکات، ثمرات و ارکان انقلاب را شناخته و آنها را تبیین کنیم و از طرف دیگر، آسیب‌های تهدید کننده انقلاب را هم مورد بررسی قرار داده و بیان کنیم. انقلاب ما توانست معروف‌های کلانی را که در جامعه طرد شده بود را زنده کند که بزرگترین آن بحث حکومت اسلامی بود و شکل‌گیری نظام اسلامی حاصل این موضوع است، همچنین این انقلاب مقابله منکرات کلانی مانند مقابله با استکبار و مقابله با صهیونیزم را نیز رقم زد که باید این موضوعات در جامعه تبیین شود. فقر و گرانی در جامعه کمرشکن است و صدای حوزه باید برای بیان این مشکلات بلند شود، هم چنین مشکلات زیادی در بخش بانکی وجود دارد و ما بارها گفته ایم که دریافت دیرکرد حرام است اما کسی گوش نمی کند و لازم است حوزه در برابر منکرات به میدان بیاید و حوزه اگر زنده باشد، کسی نمی‌تواند در برابر انقلاب بماند چرا که خاستگاه انقلاب، حوزه بوده است.انقلاب بر سه پایه اسلام، مردم و ولایت فقیه بنا نهاده شده است و بقیه مسائل، زیر مجموعه این ارکان هستند و باید در بحث تبیین این موضوعات، حوزه ورود کند و امروز دشمن توان خود را بر این گذاشته که با اسلام مقابله کند و روحانیت را که منبع قدرت اسلام و انقلاب است، در مرکز تهاجمات قرار داده است.»[14]

 

« می گویند فقه به معنای درس خواندن صرف است! ما سخنگو و مترجم اسلام هستیم، اعلام می کنیم که اسلام در تمام جهات بیان کامل و جامع دارد و علما و مراجع می توانند در همه موضوعات اظهار نظر کنند. ایشان ادامه دادند: اسلام با اقتصاد ربوی و غیر صحیح مخالف است، اسلام در تمام ابعاد قرن ها جامعه را با رفاه، ترقی و تمدن اداره کرده است.»[15]

 

*سوال: قبل از انقلاب تدین مردم ربطی به اسلام جامع نگر نداشت و حوزه ها نیز خوانشی غیر از مردم نداشتند.لطفا نظر خود را اعلام نمایید.

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی: « در طول سالیان استعمار و پیش از انقلاب اسلامی، اروپا و غرب بر کشورهای اسلامی تسلط داشتند و سعی در نابودی هویت و فرهنگ اسلامی کردند و مسلمانان را از پیشرفت بازداشتند؛ سیاست های ما نیز به دست آن ها رقم می خورد؛ در زمینه اقتصادی هم وابسته به غرب و مصرف کننده بودیم. با زحمت و سختی های فراوان، امام خمینی(ره) به ایران اسلامی قدم گذاشتند و بار دیگر مجد، عظمت و قدرت را به اسلام بازگرداند و اسلام ناب محمدی را در این کشور نهادینه و تبیین کردند. انقلاب اسلامی سه رکن اساسی دارد؛ نخستین رکن انقلاب اسلامی ایران، اسلام است؛ اسلام پیش از انقلاب، «اسلام بدون ظلم ستیزی» بود. مردم دومین رکن اساسی انقلاب اسلامی است؛پیش از انقلاب مردم برده اربابان بودند و مردم اصلا به حساب نمی آمدند؛ امام خمینی(ره) مردم را از بردگی استبداد و استکبار نجات و به آن ها درس خود باوری و شجاعت دادند. ولایت فقیه، سومین رکن اساسی انقلاب اسلامی است؛کاخ نشینان اهمیتی به فقرا و مردم نمی دادند و این ولایت فقیه بود که به کوخ نشینان توجه کرد و فرمودند که یک موی کوخ نشینان بر همه کاخ نشینان ترجیح دارد.امروز دو صف بندی در دنیا وجود دارد که یک طرف مستکبران و غربی ها هستند و طرف دیگر اسلام و مسلمانان هستند؛ فرهنگ جهاد و شهادت ترس از دشمن را از دل های مسلمانان ریشه کن کرده است.»

 

[16]«موضوع فرهنگ از اهمیت بالایی در اسلام برخوردار است و بعد فرهنگی در زندگی انسان از ابعاد دیگر مهم‌تر و تأثیر آن بیشتر است و پیامبران الهی دعوت خود را برپایه فرهنگ قرار داده اند. پیامبر اسلام(ص) با پرورش شاگردان مکتب اسلام ناب توانستند تمدن اسلامی را به وجود آورده و در زمان جاهلیت دنیای غرب که حتی یک کتابخانه و یا دانشمندی در غرب وجود نداشت، این تمدن اسلامی، پرچمدار نهضت علمی جهان بود.اگر به اصططلاحات علمی در علوم مختلف توجه کنیم، متوجه می شویم که ریشه آن ها عربی است که نشان دهنده این است ریشه علوم مختلف در اسلام بوده که بعداً غربی ها با دستبرد به منابع اسلامی، این علوم را ترجمه کرده اند. پیروزی انقلاب اسلامی «طلیعه شکل گیری تمدن اسلامی» بود؛امام راحل(ره ) در "عصر جاهلیت دوم" توانست اسلام ناب را در برابر اسلام آمریکایی و اسلام طالبانی به عرصه جامعه بیاورد و ما باید سعی کنیم تا تمدن اصیل اسلامی در ایران بازآفریده شود.علوم انسانی غربی براساس فرهنگ آن ها که مبتنی بر انسان محوری است شکل گرفته است و آن ها با حذف خدا و معنویت از منابع علمی اسلامی، علم را سکولار کردند و ما فکر کردیم که علمی جدید را به وجود آورده اند. مرجع عالیقدر افزودند: علوم انسانی و اسلامی باید بر مبنای خدامحوری و براساس آیات و سنن الهی شکل بگیرد که کار حساس، مهم و مقدسی است که باید در رأس برنامه ها قرار گیرد.»[17]

 

«در گذشته حکومت در دست سلاطین و پادشان بوده است و مردم نیز از این موضوع ناراحت بودند و علیه ظلم های رژیم ستم شاهی مقابله می کردند؛جریان تحریم تنباکو و نهضت مشروطیت نمونه‌های بارز این اقدامات بوده که مردم علیه رژیم اقدام کردند؛ ولی مردم نتوانستند نتایج لازم را از این اقدامات بدست بیاورند.انقلاب اسلامی تنها انقلابی است که با پرچم اسلام توانست بر پادشاهان و سلاطین پیروز شود.انقلاب اسلامی عزت و قدرت را به مردم ایران هدیه داد و باید همیشه این انقلاب را زنده نگه‌داریم. حوزه و روحانیت همان گونه که در مبارزات انقلاب اسلامی علیه رژیم شاهنشاهی پیشتاز بود، امروز نیز باید در صحنه حضوری فعال و مستمر داشته باشد. امروز جمهوری اسلامی ایران با حکومت ولایت فقیه توانسته است دستاوردهای بزرگی از نظر علمی، سیاسی در جهان داشته باشد. ملت ایران با استقرار انقلاب اسلامی دست آن‌ها را از منافع و ثروت‌های نهفته در ایران کوتاه کرد و آنها دشمن قسم خورده ملت ایران شدند و باید همواره با دشمنان مبارزه کنیم.جمهوری اسلامی در مردم خودباوری ایجاد کرد و مردمی که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در برابر آمریکا خود باخته بودند امروز در برابر تمام ابرقدرت‌های جهان ایستاده‌اند و توطئه‌های آن‌ها را خنثی می‌کنند.اینکه رهبر معظم انقلاب تأکید می‌کنند که حوزه باید انقلابی بماند یعنی اینکه روح انقلاب در خون و رگ‌های حوزه همیشه جاری باشد و حوزه بایستی هر کجا چیزی خلاف انقلاب مشاهده می کند با جدیت با آن برخورد کند.»[18]

 

«شناخت و شناساندن انقلاب از مسائل بسیار بزرگ و مهم است؛ چراکه باید انقلاب را از تمام زوایا شناخته و آن را به دنیا بشناسانیم. انقلاب شکوهمند اسلامی ایران دنباله نهضت پیامبران الهی است؛ از این جهت با انقلاب پیامبران خدا در طول تاریخ پیوند دارد. این انقلاب ریشه در قرآن کریم داشته؛ چراکه خداوند می فرماید: «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم». پیامبران خدا در برابر طواغیت قیام کردند و انقلابی به وجود آوردند که انقلاب اسلامی ما نیز دنباله رو همان انقلاب ها می باشد. اسلام، مردم و ولایت فقیه از ارکان انقلاب اسلامی است که باید به آن توجه داشت، دشمنان، اسلام را به حاشیه رانده و آن را آماج تهمت های خود قرار دادند؛ پس باید این اسلام را که از ارکان انقلاب است شناخته و برای آن تلاش کنیم. اسلام دینی است که در هیچ موضوعی ساکت نبوده و برای تمام مباحث سخنی برای گفتن دارد. مردم در زیر سیطره استبداد کوبیده شده و سلاطین به تحقیر آنان می پرداختند که امام راحل، آنان را بیدار و هوشیار کرده و خودباوری را به آنان آموخت تا در مقابل استکبار و آمریکا ایستاده و حق خود را به دست آوردند. 15 سال بیانیه ها و راهنمایی های امام مردم تحقیر شده را بیدار و هوشیار ساخت. کپرنشین ها، زاغه نشین ها در انقلاب شرکت کردند؛ پس صاحب انقلاب این افراد هستند و مردم سالاری دینی نیز همین می باشد. امام مسئله ولایت فقیه را که یک هدیه الهی است، در آن زمان مورد مباحثه قرار داده تا ثابت کنند که راه گذشتگان اشتباه بوده و باید در راه پیامبر، امام و یا نائب امام معصوم قرار بگیریم و امروز بحمدالله آیت الله خامنه ای در این سمت حضور دارند.زنده ماندن انقلاب در گرو «حوزه انقلابی مطالبه گر» است ؛ برخی فکر می کنند وظیفه آنان در اسلام، آداب شخصی و اخلاقی است؛ در حالی که باید تمام مبانی اسلام را در نظر گرفت و به آن عمل کرد. توجه به معیشت مردم از مسائل مهمی است که امام راحل(ره) بر آن تأکید داشته و امروز حاکمان باید به آن توجه داشته باشند.مسئولان باید فقر و گرانی را از بین ببرند.اسلام همیشه نیازمند به فریادگر بوده و بدون آن، اسلام محفوظ نخواهد ماند؛ چراکه امروز دشمنان به جنگ اسلام و انقلاب آمده اند؛ پس نیازمند به فریادگر در حوزه های علمیه بوده تا به بصیرت افزایی بپردازند و اینکه رهبر انقلاب می فرمایند حوزه باید انقلابی بماند، به معنای فریادگری و افزودن بصیرت به جامعه است. باید کارگروهی در حوزه علمیه قم تشکیل شده تا صدا و فریاد آنان را به غیر حوزه منتشر کرده و همگان بدانند که سخن شما چیست و چه می گویید. حوزه باید با اجرایی سازی مبانی انقلاب، زنده و پیش رونده مانده و در این راه قدم بردارد.»[19]

 

« امروز حوزه های علمیه برای فهماندن معارف ناب اسلامی به جهان وظیفه سنگینی بر دوش دارند. قبل از انقلاب دین محصور در حوزه ها، کتاب ها و کلاس های درس بود؛امام راحل راه دنیا را به روی ما باز کرد تا بتوانیم تحولی بین المللی را در سطح جهان رغم بزنیم چرا که اسلام نه فقط در فقه و احکام شرعی بلکه برای اقتصاد و سیاست نیز برنامه دارد، بنابراین امروز لازم است حوزه های علمیه معارف ناب اسلامی از جمله حقایق جریان کربلا، امر به معروف و اصل اسلام را برای مردم تحلیل کرده و سخنان اهل بیت(ع) را به جهانیان برسانند.»[20]

 

«علما و روحانیون خود را برای خدمت به مردم خالص کنند؛ زیرا که پیامبران با اخلاص، در درجه اول به سراغ مردم آمدند و بعد از آن به سراغ فرعون ها رفتند. اگر از ابتدا مردم را آنطور که اسلام دستور داده است به میدان می آوردیم و بر آن ها واجب می کردیم که در سیاست دخالت کنند و با ظلم و استکبار مبارزه کنند، مردم رژیم شاه و استکبار را سرنگون کردند و هشت سال دفاع مقدس مرهون مردم انقلاب ایران اسلامی است . علما و روحانیت در برابر هر پدیده ای که با دین اصطکاک دارد نباید ساکت بنشینند و در برابر ظالمان بی تفاوت بودن اصلا درست نیست. حوزه های علمیه در تمام دنیای اسلام تاثیرگذار بوده و هست. فقه اهل بیت(ع) شریف ترین و عالی ترین سرمایه ای است که خداوند به ما عنایت کرده و باید سعی شود تا در حوزه های علمیه فقیه پرورش پیدا کنند زیرا که حوزه های علمیه نیز مرکز تربیت فقها هستند. مدیران حوزه های علمیه در کرسی تدریس مدرس و در برابر دشمنان سرباز و خط شکن باشند. تربیت فقیه، مجاهد، نویسنده و مفسر را از دیگر وظایف حوزه های علمیه است. آیت الله بروجردی از اوایل انقلاب کرسی تدریس فقه گذاشته بودند. در حوزه های علمیه درس اخلاق کار هر کسی نیست و آن عالمی می تواند در جامعه تاثیر گذار باشد که از لحاظ اخلاق پیشرو باشد ایشان با بیان این که حوزه های علمیه و روحانیت در فقه و فقاهت باید از امام خمینی(ره) درس بگیرند و کتاب و سخنان ایشان باید در دروس حوزوی قرار بگیرد.»[21] «مدرسین باید بدانند که فقط درس و بحث و نوشتن کافی نیست باید آنچه را در صفحات کتب بزرگان ما نوشتن هم درس و بحث باشد و هم به عرصه زندگی بیاید و برای مردم بدون درنظر گرفتن مرز جغرافیایی بیان شود چراکه در مسائل مربوط به اسلام مرز جغرافیایی مطرح نیست.نظام ما ولایی و اسلامی و برخاسته از حوزه های علمیه است، به همین دلیل باید این نظام را به هر شکل ممکن نگه داریم.حمایت از نظام اسلامی هیچ منافاتی با استقلال حوزه های علمیه ندارد، همه ما باید تلاش کنیم این نظام را با تمام وجود حفظ کنیم؛ البته همه باید توجه داشت که حوزه به هیچ وجه وابسته به دولت نبوده و نباید باشد.»[22]

 

*آخرین سوال از جنابعالی این است که طلاب چگونه با ادبیات عدالتخواهانه حقیقی آشنا بشوند؟

 

پاسخ آیت الله نوری همدانی:« طلاب برای این که با اوضاع زمان و فرهنگ انقلاب آشنا باشند باید سه کتاب صحیفه نور در 22 جلد، دفتر تبیان در 50 جلد و وصیت نامه امام (ره) را جزء کتاب‌های بالینی خود قرار دهند.»[23]

 

در پایان مخاطبین محترم را به تأمل در قطعه ای از سخنان استاد حسن رحیم پورازغدی دعوت می نماییم:

 

 

.:اشکال در بارگذاری پخش کننده:.

رحیم پور.mp3 | دانلود فایل

 

 


[1]- تهیه و تنظیم از:سجاد چاره دان

[2]- منبع: آيينه‌داران حقيقت، ج اول، ص471-468.

[3]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار با حجت الاسلام فلاح زاده رئیس مرکز پاسخگویی به سئوالات شرعی،سایت شفقنا، کد خبر : 261716.

[4]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار جمعی از طلاب مدرسه مهدی موعود (عج)،سایت شفقنا، کد خبر : 394279.

[5]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار با معاون و کارشناسان پژوهش حوزه علمیه،سایت مشرق نیوز، کد خبر 270859.

[6]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار آیت الله اعرافی، مدیر حوزه های علمیه، معاونین، مسئولین و طلاب شرکت کننده در اختتامیه پنجمین المپیاد علمی حوزه های علمیه کشور،سایت معظم له، ۱ دی ۱۳۹۶.

[7]- بیانات نوری همدانی در دیدار اساتید سطوح عالی حوزه های علمیه قم، مشهد، تهران و اصفهان،سایت معظم له،26 تیر 1397.

[8]- بیانات آیت الله نوری همدانی در اولین اجلاس اساتید و نخبگان بسیجی حوزه های علمیه کشو،26 تیر 1397،سایت خبرگزاری صداوسیما، کد خبر: ۲۱۷۹۳۳۳.

[9]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار رئیس و معاونان مرکز خدمات حوزه علمیه،سایت معظم له،18 خرداد 1397.

[10]- بیانات آیت الله نوری همدانی در درس خارج خود که در مسجد اعظم قم،سایت معظم له،19 اردیبهشت 1397.

[11]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار عده‌ای از طلاب حوزه علمیه مشهد،سایت معظم له، 27 اسفند 1396.

[12]- بیانات آیت الله نوری همدانی در درس خارج فقه خود،سایت معظم له، 25 بهمن 1396.

[13]- بیانات آیت الله نوری همدانی دیدار عده‌ای از طلاب و فضلا،سایت معظم له، ۳ تیر ۱۳۹۶.

[14]- بیانات آیت‌الله نوری همدانی در دیدار اعضای شورای سیاست گذاری اجلاس حوزه انقلابی،خبرگزاری آنا، کد خبر: 179611.

[15]- بیانات آیت الله نوری همدانی در درس خارج فقه،سایت معظم له، ۱۶ فروردین ۱۳۹۶.

[16]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار جمعی از اعضای حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی، نیروهای پایور سازمان بسیج، اعضای سپاه امام خامنه ای، مسؤولان بسیج هنرمندان، بسیج اصناف، بسیج ورزشکاران و بسیج کشاورزی،سایت معظم له، ۱۲ بهمن ۱۳۹۵.

[17]-بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار با اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس،سایت معظم له،12 بهمن 1395.

[18]- بیانات آیت الله نوری همدانی در همایش حوزه انقلابی و رسالت‌های آن،سایت معظم له، 7 بهمن 1395.

[19]- بیانات آیت الله نوری همدانی در همایش «حوزه انقلابی؛ پشتوانه علمی،معنوی و سیاسی نظام اسلامی»،سایت معظم له، 9 دی 1395.

[20]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار دبیر علمی همایش ملی «صدف کوثر»، سایت معظلم له، 11 مهر 1395.

[21]- بیانات آیت الله نوری همدانی در همایش «نقش بسیج روحانیت در تقویت حوزه انقلابی»،سایت معظم له،23 مرداد 1395.

[22]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار رییس و اعضای مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در مشهد مقدس،سایت معظم له،20 مرداد 1395.

[23]- بیانات آیت الله نوری همدانی در دیدار جمعی از طلاب خواهر حوزه‌های علمیه همدان،سایت معظم له،6 اردیبهشت 1395.