هم اکنون عضو شبکه تلگرام رجانیوز شوید
سه شنبه، 12 شهريور 1398
ساعت 01:14
به روز شده در :
چهارشنبه 7 مهر 1395 ساعت 16:53 2016-9-28 16:53:54
شناسه خبر : 256209
محمد خلج امیرحسینی

وسع، تکلیف، سعی

محمد خلج امیرحسینی*
 
در قرآن کریم عباراتی وجود دارند که بعضی از آنها با بعضی دیگر ارتباطی مستقیم یا غیر مستقیم دارند. در اینجا به سه عبارت وسعت، تکلیف و سعی در حد بسیار سطحی و گذرا می‌پردازیم.
 
1- وسع:
 
انسان‌ها در جنبه‌های مختلف زندگی از جمله مالی، علمی، فکری، معنوی، جسمی، استعدادی و غیره دارای وسع می‌باشند و این وسع در هر فرد با فرد دیگری متفاوت بوده و به عبارت دیگر بر یکدیگر فضیلت دارند. این واقعیت برای عموم انسان‌ها و حتی انبیاء الهی (ع) هم وجود دارد و در قرآن به آن اشاره شده است: انْظُرْ كَيفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ ... (اسراء/21) - و تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ ... (بقره/253).
 
2- تکلیف:
 
در دیدگاه جهان‌بینی الهی، هر انسانی دارای تکلیف خاص خود است و بر اساس همان تکلیف در آخرت و حتی در این دنیا مورد سوال قرار می‌گیرد. بر همین اساس بارها حضرت امام خمینی (ره) می‌فرمودند که ما مامور به انجام تکلیف هستیم. نکته آن است که نوع و شدت تکلیف انسان‌ها متناسب با نوع و گستره وسع آنها می‌باشد. در قرآن عباراتی وجود دارند که به این معنی اشاره دارند:
 
لَايُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ... (بقره/286، خداوند هيچ کس را، جز به اندازه وسعش، تکليف نمي‌کند) - ... لَاتُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ... (بقره/233، هيچ کس مکلف نشده است مگر به اندازه وسعش) - ... لَانُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ... (اعراف/42، هيچ کس را جز به اندازه وسعش تکليف نمي‌کنيم) - ... لَايكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا ... (طلاق/7، خداوند هيچ کس را، جز به آنچه که به او داده است، تکليف نمي‌کند).
 
در اینجا باید دقت کرد که در مواجهه با این نوع عبارات اولین چیزی که ممکن است به ذهن خطور کند نوعی آرامش خیال است که بلی خداوند از ما تکلیف زیادی نمی‌خواهد و ما جز به اندازه وسع خود تکلیف نداریم. اما روی دیگر مسئله آن است که خداوند از ما تکالیفی را خواسته است و هر چه وسع ما در ابعاد مختلف زندگی بیشتر باشد، آن تکلیف هم بیشتر خواهد بود. همچنین هر چه تلاش می‌کنیم تا وسعمان بیشتر شود در واقع داریم تلاش می‌کنیم تا تکالیفمان هم بیشتر شود. در اینجا به ذکر چند مثال در این زمینه می‌پردازیم:
 
- مسلماً کسی که وسع مالی بیشتری دارد، تکلیف بیشتری برای انفاق و حل مشکلات مالی محرومین دارد. لِينْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ... (طلاق/7، آنان که وسع (مالی) دارند بايد از وسع خود انفاق کنند) - ... عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ ... (بقره/236، آن کس که وسع دارد، به اندازه خودش و آن کس که تنگدست است، به اندازه خودش).
 
- مسلما تکلیف یک استاد دانشگاه یا یک دانشجو در رفع معضلات و مشکلات مختلف جامعه بیشتر از تکلیف دیگر اقشاری است که وسع علمی کمتری دارند.
 
- مسلما تکلیف دانشگاهیان در اعتراض به تصویب ننگ‌نامه‌های ذلت‌باری همچون ترکمانچای قاجاری، کاپیتولاسیون پهلوی و برجام و FATF تدبیری، بیشتر از تکلیف دیگر اقشاری است که وسع اطلاعات کمتری دارند.
 
- مسلما تکلیف مدیریت و رئیس یک دانشگاه در گسترش اقامه نماز بیشتر از دیگر دانشگاهیان است چون وسع آنها در اختیارات و امکانات بیشتر از دیگران است و قطعا اذیت و حتی اخراج اساتید با سوادی که همت بالایی در اقامه نماز دارند، در جهت عکس انجام این تکلیف آنها بوده و مجازات الهی را در پی خواهد داشت.
 
- مسلما تکلیف ما ایرانیان در کمک به مسلمانان مظلوم جهان در مقابل ستمگرانی همچون آمریکا، اسرائیل، عربستان سعودی و داعش بیشتر از دیگران است چرا که وسعمان از جنبه‌های مختلفی از جمله داشتن ولایت ائمه اطهار (ع)، ولایت فقیه، ثبات و امنیت، فقاهت، شجاعت و غیرت و تسلیحات نظامی بیشتر از مردم کشورهای دیگر است.
 
3- سعی:
 
انجام کامل تکالیف آن هم در حد وسع، بسی سخت و نگران‌کننده برای هر انسان مومن به روز حساب است. اما خوشبختانه خداوند متعال ملاک انجام تکالیف را میزان سعی و تلاش افراد قرار داده است. هر کس بیشتر تلاش کند، اجر بیشتری خواهد داشت. در این زمینه عبارات روشنی در قرآن وجود دارد:
 
وَ أَنْ لَيسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى - وَ أَنَّ سَعْيهُ سَوْفَ يرَى (نجم/39-40، و اينکه براي انسان بهره‌اي جز سعي و کوشش او نيست. و اينکه تلاش او بزودي ديده مي‌شود) - يوْمَ يتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ مَا سَعَى (النازعات/35، در آن روز انسان به ياد کوششهايش مي‌افتد).
 
خداوند آخرت خوب هر انسان مومنی را صراحتا نتیجه سعی او می‌داند. وَ مَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ وَ سَعَى لَهَا سَعْيهَا وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيهُمْ مَشْكُورًا (الإسراء/19، و هر کس که سراي آخرت را بطلبد، و براي آن سعي و کوشش کند، در حالي که ايمان داشته باشد، سعي و تلاش او پاداش داده خواهد شد.) - إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَ كَانَ سَعْيكُمْ مَشْكُورًا (الإنسان/22، اين (بهشت) پاداش شماست، و سعي و تلاش شما مورد قدرداني است).
 
نتیجه: درک و بکارگیری سه ضلع مثلث وسع، تکلیف و سعی عاملی حیاتی در زندگی دنیوی و بالاخص اخروی انسان‌ها است. هر کدام از ما انسان‌ها در زمینه‌های مختلف دارای وسع هستیم و به اندازه وسعمان تکلیف داریم. باید تمام توان خود را برای انجام تکالیف بگذاریم و هر چقدر در این مسیر سعی کنیم بهره بیشتری در آخرت خواهیم داشت و از خداوند پاداش می‌گیریم. امیدواریم در جمع بهشتیان از سعی و تلاش خود راضی باشیم. لِسَعْيهَا رَاضِيةٌ (الغاشية/9، آنها از سعي و تلاش خود خشنودند). انشاء ا...
 
 – * عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران