هم اکنون عضو شبکه تلگرام رجانیوز شوید
سه شنبه، 16 مهر 1398
ساعت 09:44
به روز شده در :

 

 

 

رجانیوز را در شبکه‎های اجتماعی دنبال کنید

 

پنجشنبه 23 مهر 1394 ساعت 16:13 2015-10-15 16:13:50
شناسه خبر : 224920
ما آمدیم در سال 63 قانون عملیات بانکی بدون ربا وضع کردیم که قرار بود بانک‌ها در چارچوب این قانون عمل کنند و اگر شما به این قانون دقت کنید روشن می‌شود که اگر بانک‌ها در چارچوب قانون عملیات بانکی بدون ربا عمل می‌کردند آن‌ها هیچ‌وقت نمی‌توانستند چنین تسهیلات عجیب و غریبی پرداخت کنند. چون در قالب قانون، بانک‌ها غیر از فعالیت‌های قرض‌الحسنه نمی‌توانستند پول منتقل کنند.
ما آمدیم در سال 63 قانون عملیات بانکی بدون ربا وضع کردیم که قرار بود بانک‌ها در چارچوب این قانون عمل کنند و اگر شما به این قانون دقت کنید روشن می‌شود که اگر بانک‌ها در چارچوب قانون عملیات بانکی بدون ربا عمل می‌کردند آن‌ها هیچ‌وقت نمی‌توانستند چنین تسهیلات عجیب و غریبی پرداخت کنند. چون در قالب قانون، بانک‌ها غیر از فعالیت‌های قرض‌الحسنه نمی‌توانستند پول منتقل کنند.
گروه فرهنگی – رجانیوز: «موسسه طلوع» که در سال ۹۲ فعالیت علمی و آموزشی خود را آغاز کرد، در مدتی کوتاه به یکی از پایگاه‌های مهم نیروهای انقلاب اسلامی به منظور ارائه مطالب تحلیلی و تبیین مسائل روز مبتنی بر اهداف انقلاب اسلامی تبدیل شده است؛ پایگاهی که هم اکنون دارای یک هیات علمی قوی شامل اساتید و بزرگان حوزه‌های مختلف علوم انسانی، علوم اجتماعی و علوم اقتصادی است و به یک شبه دانشگاه انقلابی بدل شده است.

 

ثبت‌نام کلاس‌های ترم پاییز مؤسسه نیز آغاز شده و این کلاس‌ها از نیمه آبان برگزار خواهد شد. علاقمندان جهت ثبت نام و آگاهی از جزئیات می‌توانند با نشانی اینترنتی Toluehagh.ir مراجعه نمایند. 

 

به گزارش رجانیوز؛ دکتر حسین صمصامی استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی که با موضوع «الگویی برای محاسبه نرخ مناسب ارز در دوران اصلاح ساختار ایران» پایان نامه دکترای خود را به راهنمایی دکتر محمد ناصر شرافت جهرمی دفاع کرده است. وی درس پول و بانکداری را در این دانشگاه به دانشجویان ارائه می‌کند. دکتر صمصامی در دولت نهم به مدت دو سال دبیر کمیسیون اقتصادی دولت و مدت کوتاهی نیز سرپرست وزارت امور اقتصادی و دارایی بود.


رجانیوز در ادامه درس‌گفتار دکتر صمصامی با موضوع «شفاف سازی و سالم سازی اقتصاد» و «راه‌های عملی اقتصاد بدون ربا» را منتشر می‌کند. علاقمندان برای دریافت فایل میتوانند به آدرس Toluehagh.ir مراجعه نمایند.


***

 
هیچ چیز بدتر از جنگ با خدا و رسول او نیست
 
در ارتباط با بحث ربا اگر شما در قرآن کریم نگاه کنید خداوند عالم به هیچ عبارتی بدتر از کلمه ربا نپرداخته است. ربا کلمه‌ای است که خداوند عالم به‌شدت به آن پرداخته که هیچ عنوان دیگری این‌گونه نیست. این که می‌گوید جنگ با خدا و رسول خدا، برای مسلمانان در جامعه هیچ چیز بدتر از جنگ با خدا و رسول خدا نیست. اینکه انسان یک قتل بکند، یک قتل کرده است ولی اینکه انسان با خدا و رسول خدا بجنگد... و در آیات مختلف در 8 مورد هست که خداوند متعال در قرآن کریم درباره ربا بحث کرده و این بحث را به‌شدت مطرح کرده است، چرا خداوند متعال در قرآن کریم این بحث را به این صورت مطرح کرده است. چون واقعاً ویران‌کننده نظام اقتصادی جوامع است.
 
امروز نظام سرمایه‌داری ریشه خیلی از بحران‌های اقتصادی خود را در نظام بانکی می‌داند
 
نه تنها در اقتصاد امروز ما بلکه در اقتصاد سرمایه‌داری هم این را فهمیده‌اند. خود آقایانی که طراح نظام‌های سرمایه‌داری هستند و آنچه که امروز تحت عنوان علم اقتصاد در دانشگاه‌ها و در ایران تدریس می‌شود همین است. در واقع همان مباحثی که در اقتصاد آن‌ها اتفاق افتاده و تحلیل می‌کنند که چرا بیکاری شد، همان را ما اینجا تحلیل می‌کنیم. آن‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که امروز بسیاری از بحران‌هایی که در اقتصاد اتفاق افتاده ریشه در نظام بانکی‌شان دارد؛ مکانیزم خلق پولشان و بهره. 
 
کشورهای غربی هم امروز دارند می روند به سمت مباحث بانک‌داری اسلامی
 
کینز در سال 1936 وقتی می‌آید کتاب خودش را می‌نویسد و آن بحران بزرگی که در سال 1930 در اقتصاد آمریکا و کشورهای غربی ایجاد شد وقتی ترسیم می‌کند که چرا چنین بحرانی ایجاد شد یکی از عوامل اصلی ایجاد این بحران را می‌گوید «بهره» است. منتها این بهره را به زبان‌های مختلفی مطرح کرده است که اگر شما دقت کنید همین بحث بهره را مطرح می‌کند. و اصلاً آن‌ها به این فکر افتاده‌اند که بیایند نظام بانکی را عوض کنند. همین سیستم ذخیره جزئی و فیت‌مانی(Fait Money) یا «پولِ هیچ» که از روی هوا پول را خلق می‌کند، باد هوا، آن‌ها اعتقادشان امروز بر این است که یکی از [ریشه‌های] اصلی مشکلاتی که در اقتصادشان ایجاد شده است همین نظام بانکی‌شان است و همین بهره‌هایی که به این صورت انجام می‌شود. یعنی آن‌ها به این نتیجه رسیده‌اند. به همین خاطر امروز دارند می‌روند به سمت بحث‌های مربوط به بانکداری اسلامی که در جاهای مختلف کمابیش دارد اجرا می‌شود ولی آن هم مسائل و مشکلات خاص خودش را دارد. کاری با آن‌ها نداریم؛ آن‌ها کار خودشان را دارند می‌کنند. برگردیم به بحث اقتصادایران.
 
این سیستم بانکی است که اجازه رشد امثال شهرام جزایری را می دهد!/ در اقتصاد ایران بانک  به معضل بسیار پیچیده ای تبدیل شده است
 
در اقتصاد ایران بحث بانک معضل بسیار پیچیده‌ای شده است. این بحثِ پیچیدگیش را شاید از زمانی که ما در بعضی از این مفاسد بزرگ روی پرونده‌های قوه قضائیه کار می‌کردیم و بررسی می‌کردیم که در سیستم بانکی چه اتفاقی می‌افتد از آنجا جرقه‌اش زده شد. یعنی درواقع بعد از شهرام جزائری. چون سیستم بانکی اجازه می‌دهد که افرادی مثل این‌ها پرورش داده شوند و افرادی بزرگتر از این‌ها هم پرورش داده می‌شوند و اگر سیستم با همین شرایط موجود حفظ شود شما هیچ شک نکنید که روند گسترش مفاسد بیشتر از این می‌شود و روند افزایش معوقات هم بیشتر از این می‌شود. الآن معوقات را اعلام کرده‌اند 90 هزار تا 200 هزارمیلیاردتومان و آمار درستی هم وجود ندارد. یعنی در سیستم بانکی که این همه سیستم‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری و معاونت آی‌تی و چقدر شرکت‌های نرم‌افزار دارند، دقت کنید یک آمار معوقه را یکی یک چیز می‌گوید، دیگری چیزی دیگر می‌گوید. آمار درستی از تسهیلات وجود ندارد. الآن بانک مرکزی چیزی می‌گوید خود بانک‌ها چیز دیگری می‌گویند.
 
چیزی از بانک می خواهیم که اینکاره نیست!
 
ما آمدیم در سال 63 قانون عملیات بانکی بدون ربا وضع کردیم که قرار بود بانک‌ها در چارچوب این قانون عمل کنند و اگر شما به این قانون دقت کنید روشن می‌شود که اگر بانک‌ها در چارچوب قانون عملیات بانکی بدون ربا عمل می‌کردند آن‌ها هیچ‌وقت نمی‌توانستند چنین تسهیلات عجیب و غریبی پرداخت کنند. چون در قالب قانون، بانک‌ها غیر از فعالیت‌های قرض‌الحسنه نمی‌توانستند پول منتقل کنند. یعنی شما به بانک مراجعه کنید که بانک به شما پول بدهد؟ اصلاً نمی‌توانستند چنین کاری کنند. بانک‌ها در چارچوب قانون یا باید بیایند مشارکت کنند یا فروش اقساطی یا سلف یا سایر ابزارهای دیگر که در قانون است. حالا درست و غلطش بحث دیگری است که البته انتقاد من به آن هست. یعنی چیزی که ما بار بانک کرده‌ایم که بانک‌ها این کار را انجام بدهند چون اصلاً بانک این‌کاره نیست...
 
چیزی که ما به عنوان بانک داریم با آنچه که در نظام غرب و بانکداری متعارف است در قانون متفاوت است اما در عمل همان است.
 
اصلاً اساس فعالیت بانک مبتنی بر رباست!
 
حال اگر همین قانون هم اجرا می‌شد این اتفاقات نمی‌افتاد. نه معوقات می‌شد 93 هزار تا 200 هزار میلیارد؛ چون اصلاً دیگر معوقه معنی پیدا نمی‌کند. وقتی بانک می‌آید مشارکت می‌کند، شریک است. شریک اینجا مشخص نمی‌کند که من این مقدار به این فرد پول داده‌ام. سرمایه‌گذاری کرده‌ای، به سود نشست، پولش را تقسیم می‌کنی، اگر طرف خواست، سهمت را می‌خرد اگر نخواست نمی‌خرد. حالا بگذریم که در قراردادهایی که ما نوشته‌ایم تکلیف کرده‌ایم که حتماً بخرد. مشارکت به مفهوم واقعی نیست. در فروش اقساطی هم به همین ترتیب است. یعنی درواقع کارهایی که ما در قانون گذاشته‌ایم که بانک انجام بدهد درست است که کار بانک نبوده... انتقاد من هم همین‌جاست که اصلاً کار بانک نبوده است. آن کسی که بانک را طراحی کرد برای این طراحی کرد که پول بگیرد، پول بدهد؛ همین. فقط برای همین طراحی کرد. ابزاری که در بانک ایجاد شد، لوازمی که بانک دارد این است که پول بگیرد، پول بدهد؛ به تاریخچه‌اش هم من کاری ندارم. این فرآیند فعالیت بانکی است که مبتنی بر قرض است و برای اینکه بانک بتواند قوام و دوام پیدا کند باید بهره بگیرد که این می‌شود ربا. اصلاً اساس فعالیت بانک مبتنی بر رباست.
 
آمدیم سراغ چالش‌های بانکداری در ایران. اساس بانکداری بر رباست. الآن بانک‌های ما چیزی حدود ششصد و چهل- پنجاه هزار میلیارد تومان سپرده جمع کرده‌اند. تقریباً چیزی کمتر از کل نقدینگی. چون قسمتی از نقدینگی پول نقد دست افراد است که البته این پول نقد دست افراد هم با توجه به این کارت‌هایی که امروز شما استفاده می‌کنید کمتر شده است. و تقریباً چیزی هم معادل این تسهیلات به مردم داده‌اند. یعنی کل نقدینگی تقریباً در سیستم بانکی دارد می‌چرخد و شما هم از اعتبار این نقدینگی دارید استفاده می‌کنید. ماهیت بانک ماهیت قرض است. ما آمدیم بعد از انقلاب به بانک گفتیم تو بیا فروش اقساطی کن، بیا مشارکت کن، بیا سلف بکن و سایر عقود دیگر. منتها ما این بانک را چگونه تعریف کردیم؟ گفتیم لوازم و ابزار این بانک چیست؟ همان بانک غربی؛ همان بانکی که ما قبل از انقلاب داشتیم.
 
با گذشت چند دهه هنوز هم بحث های شهید صدر در بانکداری اسلامی حرف اول و آخر را می زند!
 
همه ما می‌دانیم که شهید صدر یکی از پیشگامان بحث اقتصاد اسلامی است که در بسیاری از مباحثی که ایشان مطرح کرده است من به شما بگویم هنوز با اینکه مقالات بسیاری نوشته شده است از این بحث‌ها چندان جلو نرفته و در همان‌جا متوقف شده است. یعنی به نظر من در زمینه اقتصاد اسلامی نابغه بوده است. وقتی شما مقالات و کتاب‌های متفاوت را مطالعه کنید می‌بینید که ایشان هنوز هم حرف اول و آخر را می‌زند. این همه مقاله نوشته شده هنوز از حرفش جلو نرفته است.
 
ماحصل 30 سال اجرای قانون بانکداری بدون ربا چیست؟
 
ما از آنجا بحث را گرفته‌ایم آورده‌ایم قانون بانکداری بدون ربا را تصویب کرده‌ایم و 30 سال هم هست دارد اجرا می‌شود. 30 سال است ما داریم قانون بانکداری بدون ربا را اجرا می‌کنیم. محصول این 30 سال چه بوده است؟ محصول این 30 سال این بوده که یک سیستم بانکی داریم که رشد نقدینگی ما 30 درصد است، رشد تولید ما 3 درصد است، معوقات ما این رقم که گفتیم و سایر مسائل و مشکلاتی که ما داریم. این نشان می‌دهد که واقعاً این بانک نتوانسته کار خودش را انجام بدهد. یکی از دلایل اصلی اینکه چرا بانک نتوانسته کار خودش را انجام بدهد همان‌طور که من خدمت شما عرض کردم این بوده که اصلاً ماهیت بانک فعالیت‌های اقتصادی نیست؛ طراحی نشده که فعالیت‌های اقتصادی کند.
 
بانک ما هم به روزگار وصل خویش که همان بانک ربوی بود برگشته است!
 
بانک‌های غربی هیچ‌کدام فعالیت تجاری انجام نمی‌دهند. اینکه بانک بخواهد بیاید ورود پیدا کند به بخش واقعی، اصلاً چنین چیزی نیست. بانک را تعریف می‌کنند، روی آن کنترل و نظارت هم می‌کنند. بعد قوانین یک و دو و سه هم هست که بین‌المللی است و می‌آید دقیقاً روی فعالیت این‌ها نظارت می‌کند که بانک فقط وارد فعالیت‌های قرض شود؛ پول بگیرد، پول بدهد. منتها آنجا چون ربا مشکل ندارد بحثی نیست. ما آمدیم گفتیم چون ربا حرام است لذا بانک نمی‌تواند ربا بدهد و ربا بگیرد. بانک را باید قرض‌الحسنه یا فروش اقساطی یا فلان و فلان کنیم. منتها اینجا غفلت کردیم که این بانک اصلاً مناسب اجرای فروش اقساطی نیست، این بانک اصلاً مناسب مشارکت مدنی نیست. آمدیم قراردادهایی نوشتیم که به ظاهر درست است، مشکلی هم ندارد، سپردیم به بانک، بانک هم شروع کرد به اجرا کردن. آنچه آخرش در آمد این بود که اکثر این قراردادها صوری شد و بانک به اصل خود برگشت.
 
هرکسی کو دور ماند از اصل خویش/ باز جوید روزگار وصل خویش
 
بانک ما هم به روزگار وصل خویش که همان بانک ربوی بود برگشت. چون بانک نه مشارکت‌کننده است، نه فروش اقساط یعنی لیزینگ‌کننده است، هیچ‌کدام از این‌ها نیست. به اصل خود برگشت و نتیجه‌اش این شد که نقدینگی دارد رشد پیدا می‌کند و این نقدینگی مناسب حال تولید ما نیست. لذا اگر ما بخواهیم سیستم بانکی طراحی کنیم که این سیستم بانکی مناسب حال شرایط موجود اقتصاد ما باشد چاره‌ای نیست که ما طرح جدیدی در اندازیم. یعنی بانک را برگردانیم به فعالیت‌های اصلی خودش که قرض است. منتها چون در اسلام می‌گوییم قرض ربوی نداریم، [باید] قرض‌الحسنه [باشد]. می‌گوییم مشارکت چه می‌شود؟ فروش اقساطی چه می‌شود؟ سرمایه‌گذاری چه می‌شود؟ برای آن‌ها طراحی می‌شود.
 
بانک ما نمی‌تواند فروش اقساطی انجام بدهد
 
ما در کتاب به سوی حذف ربا که نوشتیم و بسیار هم روی آن کار کردیم... درواقع طرحی بود که ما سال 86 روی آن کار کردیم، تقریباً یک سال و اندی کار کردیم، در جلسات متعددی که با بانک‌ها و بانک مرکزی و جاهای مختلف بود ارائه کردیم، مدیرعاملان نشستند، انتقاد کردند، گفتند این چه می‌شود، آن چه می‌شود، همه این‌ها را در قالب 40 سؤال جواب دادیم و قرار بود سال 87 اجرایش کنیم. مقدمات اجرایش هم ایجاد شد منتها به دلایلی ابتر ماند و اجرا نشد. من در ارتباط با حساسیت بانک می‌خواهم خدمتتان عرض کنم. در مقدمه گفتم که به نظر من چالش اصلی بانک ما امروز همین است. بانک ما نمی‌تواند فروش اقساطی انجام بدهد. اینکه بانک‌ها اطلاع ندارند، بانک‌ها عقیده ندارند و... این‌ها نیست. نه اینکه این‌ها نیست، این‌ها هست منتها اگر بانک اطلاع داشته باشد هم انجام نمی‌دهد. چون این‌ها هزینه‌های سنگینی به او تحمیل می‌کند. اصلاً ساختار بانک برای این طراحی نشد. چون اگر می‌شد که غربی‌ها جلوتر از ما بودند، خودشان این کار را انجام می‌دادند. چرا؟ مثل این است که شما با ماشین سواری بخواهید شن جابه‌جا کنید. نمی‌توانید این کار را کنید. چون ماشین سواری برای شن بردن و بارکشی طراحی نشده است، برای مسافرکشی طراحی شده است. بانک هم فقط برای قرض طراحی شده است. مادامی که شما فعالیت‌های خارج از قرض از بانک بخواهید بانک جواب نمی‌دهد.
 
چه تحلیلی پشت این است؟ چه استدلالی است؟ تجربه 30 سال ما نشان می‌دهد که ما هرچقدر تلاش کردیم، به بانک گفتیم این کار را بکن، نظارت کردیم، [دیدیم] بانک نمی‌تواند این کار را انجام بدهد. بانک اصلاً این‌کاره نیست. یعنی اگر تا 30 سال دیگر هم این کار را انجام بدهد، دوباره چنین جلساتی می‌آید و دوباره چنین بحث‌هایی مطرح می‌شود که مشکلات بانک در اقتصاد ایران چیست! برای اینکه شما اصلاح کنید باید تحلیل دقیقی از مشکل داشته باشید. تا ریشه اصلی را نفهمید راهکارت هم به درد بخور نمی‌شود. مشکل اصلی بانک اینجاست که برای این کار طراحی نشده است.
 
تا نظام بانک‌داری اصلاح نشود اقتصاد مقاومتی قابلیت اجرایی پیدا نمی‌کند
 
بانک در اقتصاد ما نقش بسیار مهمی دارد. اگر بخواهد اقتصاد مقاومتی اجرا شود شما تا بانک را درست نکنید اجرا نمی‌شود. می‌گویند خصوصی‌سازی. خصوصی‌سازی خوب است اما اگر بانک را درست نکنید، همان کسی که شرکت خصوصی گرفته است آن‌وقت می‌رود میلیاردها می‌گیرد به اسم همان شرکت، آن‌وقت می‌بینید چه اتفاقاتی افتاده است. می‌گویند هدفمندی یارانه‌ها. هدفمندی یارانه‌ها خوب است ولی اگر شما بانک را درست نکنید آن‌وقت می‌خواهید در عرض یک ماه 3 هزار میلیارد پول بین مردم تقسیم کنید، یکی- دو نفر می‌آیند 3 هزار میلیارد تومان پول از بانک اختلاس می‌کنند می‌روند. بعد هم 12 هزارتایی در می‌آید و بعد هم چیزهای دیگر در می‌آید و شما بنشینید و منتظر باشید که بعد‌ها چه مسائلی از سیستم بانکی در می‌آید. اول 3 هزار تا بود، بعد 12 هزار تا و به همین ترتیب. من دعا می‌کنم ان‌شاء‌الله چنین اتفاقی نیفتد ولی مادامی که این وضعیت هست و این سیستم، اتفاق می‌افتد.
 
اجرای هر سیاست اقتصادی باید با اصلاح نظام بانکی همراه باشد
 
از یک طرف تولید شما با کمبود نقدینگی مواجه است، تولیدکننده‌ها داد می‌زنند نقدینگی نقدینگی، راست هم می‌گویند. چون قبلاً دلار را می‌خریدند هزار تومان، حالا می‌خرند 3 هزار و 500 تومان. این نقدینگی سه برابر و نیم شده است، چقدر تسهیلات افزایش پیدا کرده است؟ یک عده گرفته‌اند نمی‌دهند. وضع رشد تولیدمان هم این‌گونه است. این نشان می‌دهد کار یک جا مشکل دارد. اگر بخواهیم مشکلات را اولویت‌بندی کنیم به نظرم می‌آید مشکل اصلی اقتصاد ما خصوصی‌سازی نیست. اولویت اول ما هدفمندی یارانه‌ها نیست. البته من هیچ‌کدام از این‌ها را منکر نمی‌شوم. این‌ها برای اقتصاد لازم است. دولت باید کوچک شود. اصل فعالیت در اقتصاد، مردم‌اند. مردم باید وارد میدان شوند. دولت باید محدود شود و نظاره‌گر باشد. منتها بحث من در مرحله گذر است که از وضعیت موجود برای اینکه شما به وضعیت مطلوب برسید باید اولویت‌بندی کنید.
 
امروز آقا بحث اقتصاد مقاومتی را مطرح کرده‌اند. شما فکر می‌کنید چرا اقتصاد مقاومتی انجام نمی‌شود؟ یا اگر بحث‌هایی که الآن دارند مطرح می‌کنند اجرا شود واقعاً اقتصاد مقاومتی اتفاق می‌افتد؟ اگر هر سیاست دیگری با اصلاح نظام بانکی همراه نباشد - یعنی پیش‌نیازش اصلاح نظامی بانکی است- شک نکنید به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. چون نظام بانکی همان‌طور که سیاست یارانه‌های ما را از بین برد، آن‌ها را هم به‌راحتی از بین می‌برد. و نظام بانکی این قدرت را دارد. الحمدلله امروز فیلمی پخش شد تا شما قدرت نظام بانکی را ببینید. این قدرت نظام بانکی است.
 
ما زمانی جایی بحث می‌کردیم - آن زمان رئیس شعبه تا حدی می‌توانست [تسهیلات] بدهد بعد از مدتی در اختیار بانک مرکزی قرار گرفت- گفتیم قدرت رئیس شعبه از قدرت رئیس‌جمهور بیشتر است. و آنچه که قدرت می‌آورد پول است. همین فابین که اینجا نشان می‌داد. و من به شما بگویم هر سال هم که می‌گذرد اصلاح نظام بانکی سخت‌تر می‌شود. اصلاح نظام بانکی قبل از این افزایش قیمت‌ها، سال 88 بسیار ساده‌تر بود. اصلاح نظام بانکی سال 87 بسیار راحت‌تر بود. وقتی بانک‌ها خصوصی شد خیلی سخت‌تر شد. همین بحثی که اخیراً مطرح شد در ارتباط با تسهیلات کلانی که فردی گرفته بود در بانک خصوصی اتفاق افتاده بود.