هم اکنون عضو شبکه تلگرام رجانیوز شوید

 

 

 

رجانیوز را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

 

شنبه 2 آذر 1392 ساعت 20:46
يكشنبه 3 آذر 1392 00:16 ساعت
2013-11-23 20:46:41
شناسه خبر : 157348
ادعای آمریکایی ها در حالی می توانست مورد قبول قرار بگیرد که در ماده 4 ان پی تی صراحتا غنی سازی اورانیوم از "تحقیق، توسعه و تولید" انرژی هسته ای مستثنی می شد اما پرواضح است که نگارندگان قانون ان پی تی به این امر بدیهی توجه داشتند که فعالیت هسته ای از نوع صلح آمیز آن نیز بدون در نظر گرفتن غنی سازی اورانیوم، محقق نمی شود

کمیل نقی‌پور – گروه بین‌الملل رجانیوز: مذاکرات ژنو6 به مرحله حساس نگارش متن موارد اختلافی رسیده است البته به نظر می رسد رویکرد آمریکا در قبال حق غنی سازی ایران تغییر قابل ملاحظه ای نکرده است.

بر اساس اخباری که رجانیوز از مذاکرات ژنو  6 در اختیار دارد، جان کری و معاون وی وندی شرمن، سیاست ایالات متحده در این مذاکرات را بر مبنای یک استراتژی و دو راهبرد فراقانونی تنظیم کرده و بر موضع خود پافشاری دارند.

محدود کردن حق هسته ای ایران به عنوان یک حق قانونی همانند مذاکرات گذشته استراتژی مشخص ایالات متحده در ژنو 6 بوده است . این در حالیست که برخورداری ایران از حق هسته‎ای خود شامل «غنی سازی بدون محدودیت طبق معاهده NPT» و «دارا بودن چرخه کامل سوخت هسته ای»، جزء خطوط قرمز ایران در مذاکرات هسته ای محسوب شده و مذاکره کنندگان ایرانی از مذاکره یا معامله بر سر آن منع شده اند.

آمریکا در گام نخست برای تحقق این استراتژی دو راهبرد اساسی را پیگیری می کند. اول) ایجاد محدودیت در غنی سازی اورانیوم با اعمال محدودیت در تعداد سانتریفیوژها، محدویت در فعالیت کارخانه های غنی سازی و محدودیت زمانی؛ دوم) منوط کردن فعالیت های هسته ای به "مقدار نیاز ایران" به این معنا که جمهوری اسلامی بر اساس مقدار نیاز خود و نه بیشتر، فعالیت های مربوط به تولید سوخت هسته ای را انجام دهد و در صورت افزایش فعالیت ها به منظور ذخیره سازی مواد مورد نیاز با واکنش های شدید بین المللی مواجه شود. 

گرگری سیمور در مصاحبه ای با تلویزیون دولتی امریکا در تاریخ 2 آذر استراتژی امریکا را اینگونه تشریح می کند: «ایالات متحده حق هیچ کشوری را برای غنی سازی اورانیوم به رسمیت نمی شناسد و آن چه که اهمیت دارد پیمان ان پی تی است. این که در مذاکرات جاری توافق بستگی به مساله غنی سازی نداشته باشد یعنی غنی سازی نه پیش شرطی باشد که از سوی ایران مطرح می شود و نه مساله ای باشد که در واقع از سوی غرب یا از سوی گروه 1+5 مطرح شود. اگر بتوانند که این مساله را خنثی نگه دارند و در حالتی که نه به توافق برسند و نه نرسند و بگذارند که جزئیات و ابعادش بعدا مطرح شود فعلا پرونده آن را کنار بگذارند بعد ممکن است دو طرف به توافقی برسند و زمانی که چنین توافقی حاصل شود بعد راه را هموار می کند برای ادامه یافتن مذاکرات و آن زمان ادامه یافتن مذاکرات است که می شود جزئیات مساله غنی سازی اورانیوم را هم مطرح کرد و مورد بحث قرار داد اما اکنون تنها راه اجتناب از اعمال تحریم های شدیدتر علیه ایران حصول این توافق است و آن هم مستلزم این است که پرونده فعالیت های غنی سازی اورانیوم دست کم فعلا بسته بماند».

استراتژی و راهبرد آمریکا از آن جهت فراقانونی است که صراحتا با برخی از مواد معاهده بین المللی ان‌پی‌تی به ویژه ماده 4 در تضاد است.

در بند اول ماده 4 ان پی تی  آمده است: هیچ نکته ای در این پیمان نباید به گونه ای تفسیر شود که "حق مسلم" همپیمانان در انجام تحقیقات، تولید و استفاده از انرژی هسته‌ای برای مقاصد صلح آمیز را تحت تاثیر قرار دهد.

در بند دوم این ماده نیز آمده است: در تبادل تجهیزات، مواد و اطلاعات تکنولوژیک برای مقاصد صلح‌آمیز، استفاده از انرژی هسته‌ای در «حداکثر شکل»، تمام هم‌پیمانان حق مشارکت داشته و متعهد به تسهیل در انجام آن می‌شوند. هم پیمانانی که توان چنین اقدامی را دارند همچنین باید به شکل انفرادی یا همراه با دیگر دولت‌ها یا سازمان‌های بین‌المللی برای توسعه بیشتر استفاده از اشکال صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای، «خصوصاً» در قلمرو دولت‌های فاقد سلاح‌های هسته‌ای که وارد این پیمان شده‌اند، مشارکت ورزند. این مشارکت با عطف توجه به نیازهای «مناطق» در حال توسعه جهان، انجام می‌پذیرد.

بر اساس ماده 4 ان پی تی ، این معاهده «هیچگونه محدودیتی» در مورد نوع فناوری و سطح بهره برداری صلح آمیز از انرژی هسته ای، از جمله چرخه سوخت، شامل غنی سازی ایجاد نکرده است .

تفسیر این روزهای امریکایی ها از بند 4: غنی سازی جزء حقوق طبیعی محسوب نمی شود

اما مقامات آمریکایی نظر دیگری دارند که صراحتا با تعهدنامه ان پی تی مغایر است.

بر اساس تفسیر آمریکایی ها که در مذاکرات ژنو  6 نیز تکرار شده است آنها حق تحقیق، توسعه، تولید و استفاده از انرژی هسته ای را جدا از بحث غنی سازی دانسته و ادعا می کنند که غنی سازی در این پروسه قرار نمی گیرد. علت آمریکایی ها این است که غنی سازی اورانیوم کشورهای دارنده انرژی هسته ای را به سمت اهداف غیرصلح آمیز نزدیک می کند.

در همین راستاست که باراک اوباما در سخنرانی اخیرش در مجمع عمومی سازمان ملل به حق ایران به استفاده صلح آمیز انرژی هسته ای اشاره می کند. البته منظور اوباما از حق استفاده از انرژی صلح آمیز هسته ای متفاوت با حق غنی سازی است.

چه آنکه وندی شرمن سه روز پس از سخنرانی اوباما در جمع خبرنگاران رسانه های آمریکایی گفت: من تنها می‌توانم چیزی که رییس جمهور ایالات متحده گفته است را اینجا بازگو کنم. او معتقد است که زمانی که ایران تمام نگرانیهای ما را بر طرف ساخت، مردم ایران حق دستیابی به انرژی صلح آمیز هسته‌ای و برنامه هسته‌ای را دارند..... اوباما فقط درباره حق استفاده صلح آمیز صحبت کرده است و ما هم... و ما گفته‌ایم و من هم گفته‌ام و بار‌ها هم گفته‌ام که البته شما می‌توانید برنامه صلح آمیز هسته‌ای داشته باشید اما بدون غنی سازی.

سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا نیز شب گذشته در جمع خبرنگاران در پاسخ به سئوالی درباره حق غنی سازی اورانیوم گفت: "ما حق هیچ کشوری برای غنی‌سازی را به رسمیت نمی‌شناسیم. ایرانی‌ها به‌مدت یک دهه گفته‌اند که این حق را دارند. در تلاشیم تا به مصالحه‌ای دست یابیم".

جان کری نیز شامگاه پنجشنبه در پاسخ به سئوال مشابهی بر عدم به رسمیت شناختن حق عنی سازی اورانیوم ایران تاکید کرد.

تفسیر رسمی و حقوقی امریکا از بند 4 معاهده NPT: وفق معاهده، تولید پلوتونیوم هم حق طبیعی کشورهاست 

البته قرائت شاذ آمریکایی ها از حق استفاده از انرژی هسته ای همزمان با مطرح شدن موضوع هسته ای ایران در مجامع بین المللی و در پاسخ به منطق ایرانی درباره دلیل غنی سازی به این شکل مطرح شده است و در گذشته مقامات آمریکایی میان حق استفاده از انرژی صلح آمیز هسته ای و حق غنی سازی اورانیوم تفکیکی قائل نبودند.

چه آنکه ، ویلیام فاستر، مدیر آژانس کنترل تسلیحات و خلع سلاح آمریکا در جولای 1968 در سخنانی در جمع اعضای کمیته روابط خارجی سنا آمریکا گفته بود:

ممکن است اشاره به این مطلب هم برای روشن شدن بحث مفید باشد که چندین فعالیت از نظر ایالات متحده به خودی خودی به عنوان نقض ممنوعیت های مطرح شده در ماده دوم لحاظ نمی شود . (ماده دوم ان پی تی به موارد غیر صلح آمیز و نظامی انرژی هسته ای اشاره دارد*)

نه غنی سازی اورانیوم ، نه انباشت مواد شکافت پذیر مرتبط با برنامه صلح آمیز ، ماده 2 را نقض نمی کنند تا زمانیکه این فعالیت ها تحت پتدمان مطرح در ماده 3 باشد (ماده 3 بیشتر به بعد نظارتی  نظارت آژانس و راستی آزمایی اشاره دارد**) همچنین تحت پادمان، توسعه راکتورهای برق دارای سوخت پلوتونیم از جمله تحقیقات درباره پلوتونیم فلزی ... هم به وضوح مجاز است. همچنین ماده 2 دخالتی درباره توسعه یا استفاده از راکتورهای با سرعت بالا تحت پادمان ندارد.

همانگونه که فاستر اشاره کرده است حتی تولید سوخت پلوتونیوم نیز که قابلیت فرار بالایی برای میل به سمت اهداف نظامی دارد اگر در راستای اهداف صلح آمیز باشد حق کشورهای عضو به حساب می آید.

این در حالی است که برخلاف نظر فعلی مقامات آمریکایی، تحقیق، توسعه و تولید انژی هسته ای که در ان پی تی به آن اشاره شده است، بدون در نظر گرفتن موضوع غنی سازی، "نشدنی" خواهد بود چه آنکه مقدمه لازم و ضروری برای تحقیق و به صورت ویژه، تولید و توسعه انرژی هسته ای، غنی سازی اورانیوم است.

ادعای آمریکایی ها در حالی می توانست مورد قبول قرار بگیرد که در ماده 4 ان پی تی صراحتا غنی سازی اورانیوم از «تحقیق، توسعه و تولید» انرژی هسته ای مستثنی می شد اما پرواضح است که نگارندگان قانون ان‌پی‌تی به این امر بدیهی توجه داشتند که فعالیت هسته ای از نوع صلح آمیز آن نیز بدون در نظر گرفتن غنی سازی اورانیوم، محقق نمی شود.   

معنای دیگر تفسیر آمریکایی ها از ماده 4 ان پی تی آن است که هیچ یک از فعالیت های مربوط به چرخه تولید سوخت هسته ای از تولید کیک زرد گرفته تا تولید UF6  و تزریق سوخت برای هیچ کشوری مشروعیت ندارد .

چرا که این اقدام می تواند مقدمه ای برای انحراف از فعالیت های صلح آمیز هسته ای باشد.

البته غنی سازی اورانیوم و هر اقدام دیگری در حوزه تولید سوخت هسته ای اگر با انحراف مواجه شود و به سمت فعالیت های غیر صلح آمیز میل کرد باید با واکنش بین المللی مواجه شود اما راهکار قانونی و عقلانی برای راستی آزمایی فعالیت های هسته ای نظارت دقیق است نه از نادیده گرفتن حق مشروع بین المللی یک کشور.   

به همین است که در اسناد کنفرانس های بازنگری معاهده ان پی تی، ذیل ماده 4 که به حق استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای اشاره شده، بر رعایت احترام به سیاست های چرخه سوخت کشورها که غنی سازی اورانیوم نیز شامل آن می شود ، اشاره شده است.

از جمله این کنفرانس‌ها، کنفرانس 1975، اولین اجلاس ویژه مجمع عمومی ملل متحد در خصوص خلع سلاح در سال 1978، کنفرانس هاس 1978، 2000 و 2010 میلادی است.

به عنوان مثال در کنفرانس 2000 علاوه بر تاکید مجدد بر حقوق مسلم کشورهای عضو پیمان در زمینه توسعه تحقیقات، تولید و استفاده از انرژی هسته ای بدون تبعیض به عنوان یکی از اهداف اصلی پیمان، بر ضرورت احترام به انتخاب و تصمیم هر یک از کشورهای عضو پیمان در شبوه استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای تاکید شده است.

همچنین در بیانیه این کنفرانس بر ضرورت احترام به انتخاب و سیاست کشورهای عضو پیمان در خصوص مدیریت چرخه سوخت نیز به صراحتا تاکید شده است.

علاوه بر این کشورهای عضو عدم تعهد ه شامل 120 کشور می باشند، مکررا بر حق "خدشه ناپذیر" و "استثناناپذیر" کشورهای عضو ان پی تی در استفاده از انرژی صلح آمیر هسته ای تصریح و بر ضرورت احترام به انتخاب و تصمیمکشورها در این رابطه و احتناب از تعرض به حق انتخاب آنها در خصوص چرخه سوخت یا محدود کردن سیاست های آنها در این زمنیه تاکید کردند.

این موضوع در بیانیه پارنزدهمین اجلاس سران عدم تعهد در سال 2009 در مصر و همچنین در بیانیه اجلاس وزرای خارجه عدم تعهد در همین کشور در سال 2012 اشاره شده است.

 به نظر می رسد آنچه این روزها و در جریان مذاکرات ژنو امریکا به دنبال آن است، بازی با خط قرمز ایران در موضوع هسته ای، یعنی برخورداری ایران از حق هسته‎ای خود شامل «غنی سازی بدون محدودیت طبق معاهده NPT» و «دارا بودن چرخه کامل سوخت هسته ای»، و تلاش برای محدود کردن این حق به عبارات و زمان و مکان و یا نیاز کشور ایران است تا به این ترتیب زمینه برای تعطیلی کامل این حق از سوی ایران فراهم شود، نکته ای طبق موارد مطرح شده حتی مقامات حقوقی امریکا نیز آنرا نپذیرفته و حق استفاده بدون محدودیت از انرژی اتمی را حق همه کشورها می دانند.

پی نوشت:

* ماده 2 تعهد نامه ان پی تی : هر یک از اعضاء این معاهده که فاقد سلاح هسته ای است، متعهد می شود از قبول مستقیم یا غیر مستقیم انتقال سلاح های هسته ای یا سایر ادوات انفجاری هسته ای و یا کنترل بر این سلاح ها یا سایر ادوات انفجاری هسته ای به دیگری خودداری نموده و به هیچ طریقی سلاح های هسته ای یا سایر ادوات انفجاری هسته ای را نساخته و کسب ننماید و در جستجو و یا دریافت کمک برای ساخت سلاح ها یا سایر ادوات انفجاری هسته ای بر نیاید.

** ماده 3 تعهدنامه ان پی تی: بند1- هر یک از اعضا این معاهده که فاقد سلاح های هسته ای است، متعهد می گردد طی موافقت نامه ای که بر طبق اساسنامه آژانس بین المللی انرژی اتمی و سیستم پادمان آن مورد مذاکره قرار گرفته و منعقد خواهد شد، پادمان آژانس را صرفا به منظور بررسی انجام تعهدات عضو مربوطه تحت این معاهده و جلوگیری از انحراف انرژی هسته ای از استفاده صلح جویانه به سوی سلاح هسته ای یا دیگر ادوات انفجاری هسته ای بپذیرد. دستور العمل های پادمان مورد نیاز در این ماده باید متوجه مواد چشمه یا مواد شکاف پذیر ویژه ای که در یک تاسیسات هسته ای اصلی و یا در خارج از آن تولید، فرآوری و یا مورد استفاده قرار گرفته است، باشد.

بند 2- هر یک از اعضای این معاهده متعهد می شود که مواد چشمه یا مواد شکاف پذیر ویژه یا تجهیزات یا موادی را که مخصوصا جهت فراوری، استفاده یا تولید مواد شکاف پذیر ویژه طراحی یا تهیه شده است به هیچ کشور فاقد سلاح هسته ای تحویل ننماید، مگر آن که این مواد چشمه یا مواد شکافت پذیر ویژه تحت پادمان مقرر در این ماده قرار گیرد.

بند 3- پادمان مقرر در این ماده به نحوی اجرای خواه شد که ماده 4 این معاهده رعایت گردیده و مانع از توسعه اقتصادی و فنی اعضاء یا همکاری های بین المللی در حوزه فعالیت های صلح جویانه هسته ای شامل مبادهل بین المللی مواد هسته ای و تجهیزات فراوری، استفاده یا تولید مواد هسته ای برای اهداف صلح جویانه بر طبق مقررات این ماده و اصل پادمان مطرح شده در مقدمه این معاهده نشود.

بند 4- اعضا این معاهده که فاقد سلاح های هسته ای می باشند جهت رعایت مفاد این ماده، موافقت نامه هایی را به صورت انفرادی یا به اتفاق سایر اعضاء بر طبق اساسنامه آژانس بین المللی انرژی اتمی با آژانس منعقد می نمایند. مذاکرات مربوط به انعقاد این موافقت نماه ها در مدت یک صد و هشتا روز پس از لازم الاجرا شدن این معاده آغاز خواهد شد. در مورد اعضایی که اسناد تصویب یا الحاق به این معاهده را پس از مدت یک صد وهشتاد روز ارائه می دهند مذاکرات مربوط به انعقاد موافقت نامه حداکثر در تاریخ ارائه اسناد تصویب یا الحاق آغاز خواهد گردید. این موافقت نامه ها باید حداکثر هجده ماه پس از تاریخ شروع مذاکرات به اجرا گذاشته شوند.