هم اکنون عضو شبکه تلگرام رجانیوز شوید

 

 

 

رجانیوز را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

 

دوشنبه 27 آبان 1392 ساعت 15:00
دوشنبه 27 آبان 1392 18:30 ساعت
2013-11-18 15:00:16
شناسه خبر : 156858
در این میان آنچه که به عنوان خط قرمز و حق مسلم و ذاتی ایران بیان شده، تنها غنی سازی اورانیوم، به عنوان بخشی از چرخه کامل سوخت هسته‎ای است و نکته جالب‎تر آنکه، وزیر امور خارجه اعلام کرده است که حتی لازم نیست این بخش از حق مسلم ایران نیز از سوی طرف مقابل به رسمیت شناخته شود، بلکه احترام به این حق که بخشی از حقوق قانونی ملت ایران است نیز می‎تواند توافق ایران را به دنبال داشته باشد.

 علی نادری – رجانیوز: یک روز مانده به مذاکرات ایران و 1+5 در ژنو و در حالی که گمانه‎زنی‎ها از شکل گیری یک توافق در این زمینه حکایت دارد، وزیر امور خارجه و مسئول ارشد پرونده هسته‎ای ایران، تعریف جدید و متفاوتی از خطوط قرمز ایران در مذاکرات هسته‎ای ارائه کرده است که به نظر می‎رسد با آنچه به صورت صریح به عنوان حق مسلم کشورها در ان‎پی‎تی قید شده تفاوت‎های قابل توجهی دارد.

به گزارش رجانیوز، محمدجواد ظریف، در گفتگو با ایسنا اعلام کرده است که «ایران نیازی ندارد که حق غنی‌سازی‌اش به‌رسمیت شناخته شود چون این حق را بر اساس ان‌.پی.تی دارد و توقع ایران در مذاکرات فقط احترام به این حق غنی‌سازی است.» این اظهار نظر که شاید در نگاه اول سخن منطقی به نظر برسد، در مفهوم معکوس خود حاوی نکته مهمی است که لازم است به صورت جدی به آن پرداخته شود.

وزیر امور خارجه در توضیح سخن خود ادامه می‎دهد: حق غنی‌سازی ایران نیازی به به‌رسمیت شناخته شدن ندارد، زیرا حقی است که بر اساس ان.پی.تی غیر قابل انفکاک است.

آنچه در نگاه عمیق‎تر به این اظهار نظر متبادر می‎شود آن است که بنا بر اعتقاد وزیر امور خارجه، می‎توان با طرف مقابل به توافق رسید، بدون آنکه حرفی از به رسمیت شناخته شدن حق هسته‎ای ایران وجود داشته باشد. با این حال مشخص نیست که اگر به رسمیت شناخته شدن حق هسته‎ای، از سوی کشورهای مقابل از جمله امریکا، برای ایران موضوعیت ندارد، اساسا مذاکرات و فشارهای ده سال اخیر در قبال پرونده هسته‎ای ایران به چه دلیل شکل گرفته و چه هدفی را دنبال می‎کرده است؟

روشن است که اساسا ایران در سال‎های اخیر تنها به دلیل استفاده از حق قانونی و روشن خود در ان پی تی و اجرای این حق، تحت مجازات‎های شورای امنیت و کشورهایی چون امریکا قرار گرفته و اساسا ایران فراتر از حقوق خود در ان پی تی، فعالیت‎ دیگری در عرصه هسته‎ای نداشته است و بر این اساس، اتفاقا موضوع اصلی کشورهای مقابل ایران، به رسمیت نشناختن این حق برای ایران است.

اما دکتر ظریف، در جملات بعدی خود، به خوبی منظور مد نظرش از اعتبارزدایی نسبت به  لزوم به رسمیت شناختن حق هسته‎ای ایران توسط کشورهای 1+5 را بیان می‎کند: آن‌چه که ما توقع داریم، احترام به اجزای این حق ایران است(و نه به رسمیت شناختن حق هسته‎ای ایران). ایران در سال‌های گذشته این حق خود را اعمال کرده است، اما متاسفانه مورد احترام واقع نشده و علاوه بر آن از طریق اعمال برخی تحریم‌ها تضییقاتی هم برای ایران ایجاد کرده‌اند. ضرورت دارد آن‌ها حق ما را محترم بشمرند و تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی که بر مردم وارد کرده‌اند را بردارند. ما در این مسیر حرکت می‌کنیم.

در واقع ظریف مسیر حرکت تیم هسته‎ای تحت مدیریت خود را نه حرکت به سمت «به رسمیت شناختن حق هسته‎ای ایران» توسط طرف مقابل بلکه تلاش برای «احترام به حق هسته‎ای ایران» عنوان می‎کند. هر چند که در هیچ یک از بخش‎های سخنان وی روشن نشده است که ابعاد و شاخصه‎های دقیق، عبارت مبهم «احترام به حق هسته‎ای ایران» چیست و اگر طرف مقابل چه اقدامی را انجام بدهد، به حق هسته‎ای ایران احترام گذاشته اگر چه اقدامی را انجام ندهد این احترام حاصل نشده است؟

به عبارت دیگر، تلاش برای جابجایی «خط قرمز» ایران در مذاکرات هسته‎ای که در مصاحبه اخیر وزیر امور خارجه به صورت واضح بر روی آن تاکید شده ، ظاهرا به عنوان مهمترین راهکار تیم مذاکره کننده هسته‎ای درنظر گرفته شده است تا بجای حل مسئله «به رسمیت شناختن حق هسته‎ای ایران» صورت این مسئله پاک شده و این صورت مسئله به عبارت مبهم «احترام به حق هسته‎ای ایران» مبدل شود.

این در حالی است که وندی شرمن در جلسه توجیهی رسانه‎های امریکا پس از مذاکرات ایران و 1+5 در نیویورک، به صراحت اعلام کرد هیچکدام از مقامات امریکا حق غنی سازی را نیز برای ایران به رسمیت نمی‎شناسند. او در پاسخ به پرسش خبرنگاری که پرسیده بود: پس در دولت اوباما عقیده بر این است که غنی سازی قابل قبول نیست.آیا این موضع رسمی تمام اعضای فعلی دولت اوباما است؟ پاسخ داد: تمام اعضای فعلی دولت اوباما و شخص رییس جمهور ایالات متحده بر این عقیده هستند. اوباما فقط درباره حق استفاده صلح آمیز صحبت کرده است و ما گفته‌ایم و من هم گفته‌ام و بار‌ها هم گفته‌ام که البته شما می‌توانید برنامه صلح آمیز هسته‌ای داشته باشید اما بدون غنی سازی. من گفتم که غنی سازی در جای دیگری انجام می‌شود و شما سوخت را می‌خرید. مطمئنا با این روش می‌توانید. پس این برنامه ما برای استفاده از انرژی صلح آمیز است. راههای زیادی برای رسیدن به این هدف وجود دارد اما اینکه ایران چگونه می‌خواهد به این مسئله برسد هنوز مشکلی است که حل نشده است.

تعریف ظریف از حق هسته‎ای ایرانیان چیست؟

اما شاید بخش مهمتر سخنان ظریف در مصاحبه‎اش با ایسنا را بتوان در تعریفی که او از حق هسته‎ای مردم ایران ارائه می‎دهد جستجو کرد.

آنچه بر اساس ماده 4  معاهده بین‎المللی ان‎پی‎تی به عنوان حق مسلم کشورهای عضو این معاهده که سلاح اتمی ندارند، در نظر گرفته شده، شامل «توسعه تحقیقات، تولید و بهره برداری از انرژی هسته ای جهت اهداف صلح جویانه بدون هر نوع تبعیض» عنوان شده است. هر چند در ابتدا 4 کشور امریکا، فرانسه، روسیه و انگلیس (صاحبان سلاح اتمی) در تفسیر این بند، غنی سازی اورانیوم را نیز مشمول موارد مطرح شده در بند 4 انپیتی اعلام نکرده بودند، اما 123 کشور عضو جنبش عدم تعهد، در تفسیر خود از بند 4 ان پی تی، «حق داشتن چرخه کامل سوخت» که یکی از اجزای آن غنی سازی اورانیوم است را به عنوان حق مسلم کشورهای عضو ان پی تی به رسمیت شناختند. تفسیری که ابتدا با مقاومت روسیه و امریکا مواجه شد اما نهایتا روسیه در سال 2012 و امریکا نیز در برخی متون حقوقی خود به آن اذعان کرده و آنرا به رسمیت شناخت. (هر چند که مقامات امریکایی در اظهارنظرهای سیاسی و عمومی خود، بر تفسیر اولیه‎اشان از این بند اصرار دارند.)

اما شاید این توضیح لازم باشد که چرخه کامل سوخت، چیزی فراتر از غنی سازی اورانیوم بوده وشامل استخراج اورانیوم از معدن، تولید کیک زرد، تولید گازهای هسته‎ای از جمله UF6 ، غنی سازی توسط سانتریفیوژ، تبدیل اورانیوم غنی شده به میله سوخت، استفاده از رآکتور آب سبک و استفاده از رآکتور آب سنگین است، که غنی سازی اورانیوم تنها یکی از بخش‎های این چرخه کامل سوخت و تنها جزئی از حقوق مسلم هسته‎ای همه اعضای ان‎پی‎تی به حساب می‎آید.

با این توضیح شاید بتوان به صورت دقیق‎تر به بخش مهم مصاحبه اخیر وزیر امور خارجه پرداخت. دکتر ظریف در مصاحبه خود حق هسته‎ای را اینگونه تعریف می‎کند: ما حق غنی‌سازی ایران را نه تنها غیرقابل مذاکره می‌دانیم، بلکه هیچ ضرورتی برای شناسایی آن به عنوان یک "حق" نمی‌بینیم، زیرا این حق غیرقابل انفکاک است و همه کشورها باید به آن احترام بگذارند. ما در مذاکرات با 1+5 نشنیدیم که کسی خواهان توقف غنی‌سازی باشد. این موضوع در مرحله اول به صورت کلی درخواست هیچ طرفی نیست.برخی موضوعات مرتبط با غنی‌سازی است که ممکن است مورد نظر برخی هیات‌ها باشد. در دوره‌های گذشته هم این موضوعات مورد بحث قرار گرفته است.

و در نهایت وزیر امور خارجه تعریف جدیدی را از خط قرمز مد نظر تیم مذاکراتی‎اش ارائه می‎دهد: تعلیق کلی غنی‌سازی حتما خط قرمز ما است و ما وارد این خط قرمز نخواهیم شد. ما به مرحله بسیار حساسی از مذاکرات رسیده‌ایم و نمی‌خواهیم در این مرحله وارد بیان جزییات شویم. به طور رسمی اعلام کرده‌ایم که غنی‌سازی حتما باید در هر چارچوبی که توافق می‌کنیم وجود داشته باشد؛ اما چگونه، به چه نحو و در کجا انجام شود موضوعاتی است که درباره آن در حال مذاکره هستیم.

در ادامه مصاحبه، خبرنگار ایسنا به تفسیر امریکا از بند 4 معاهده ان‎پی‎تی اشاره کرده و می‎پرسد:آمریکایی اعلام کرده‌اند "حق ذاتی" درباره غنی‌سازی را برای هیچ کشوری به رسمیت نمی‌شناسند و ظریف در این باره پاسخ می‎دهد:  این اظهارات به معنای این نیست که کشورها حق ندارند، غنی‌سازی کنند؛ البته با موضعی که ما داریم که غنی‌سازی حق غیرقابل انفکاک ماست متفاوت است، اما بدین معنا نیست که با غنی‌سازی ایران مخالف باشند و آن را به رسمیت نشناسند.

آنچنان که مشاهده شد، در آخرین اظهار نظر وزیر امور خارجه پیش از مذاکرات ژنو نه تنها سخنی از چرخه کامل سوخت به عنوان حق قانونی همه اعضای ان‎پی‎تی از جمله ایران، و یکی از منافع راهبردی ایران به میان نیامده است بلکه اینگونه اعلام شده است که برخی موضوعات مرتبط با غنی‌سازی، مورد نظر برخی هیات‌ها مذاکره کننده برای مذاکره نیز بود است.  و در این میان آنچه که به عنوان خط قرمز و حق مسلم و ذاتی ایران بیان شده، تنها غنی سازی اورانیوم، به عنوان بخشی از چرخه کامل سوخت هسته‎ای است و نکته جالب‎تر آنکه، وزیر امور خارجه اعلام کرده است که حتی لازم نیست این بخش از حق مسلم ایران نیز از سوی طرف مقابل به رسمیت شناخته شود، بلکه احترام به این حق که بخشی از حقوق قانونی ملت ایران است نیز می‎تواند توافق ایران را به دنبال داشته باشد.

 شاید در آستانه مذاکرات ژنو و در شرایطی که اظهارات اخیر رئیس جمهور فرانسه حاکی از تغییر موضع این کشور و احتمال بالای رسیدن به توافق در مذاکرات روز سه شنبه است، تیم هسته‎ای ایران به صورت شفاف تعریف خود از حق هسته‎ای مردم ایران را بیان کرده و اعلام کند که خط قرمزی که مد نظر مذاکره کنندگان هسته‎ای کشور است، با آنچه که بارها از سوی ارکان نظام جمهوری اسلامی بیان شده است، یکسان است و یا آنکه آن خطوط قرمز توسط تیم مذاکره کننده بازتعریف شده و تفاوت‎هایی در تعریف این خطوط قرمز به وجود آمده است؟ تا بدین ترتیب هرگونه ابهام حول محتوای مذاکرات در افکار عمومی مرتفع شود.