هم اکنون عضو شبکه تلگرام رجانیوز شوید
جمعه، 16 اسفند 1398
ساعت 14:07
به روز شده در :

 

 

 

رجانیوز را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

 

شنبه 5 مرداد 1392 ساعت 19:36
يكشنبه 6 مرداد 1392 00:06 ساعت
2013-7-27 19:36:53
شناسه خبر : 146369

علی جعفری

1) "آئین" یکی از پیچیده ترین و حساس ترین صورت بندی های فرهنگ است. فرهنگ در کمتر چارچوبی به اندازه "آئین"، حسابگرانه و شسته و رفته ارائه می شود. "آئین" شفاف ترین آیینه انعکاس و اصیل ترین نسخه بازنمایی شده از فرهنگ است. جلا و جلال آیین ها برجسته ترین نقش را در دوام و قوام فرهنگها به عهده دارد؛ اینگونه است که "این همانی فرهنگ و آئین" به یکی از اصول متأخر مطالعات نظری فرهنگ تبدیل می شود. در مطالعات پیشرفته، علاوه بر فرهنگ، خود واقعیت "ارتباطات" نیز به مثابه آیین تلقی شده است. یعنی کلیشه های آئینی نه تنها زیرساخت های اصلی تجلی فرهنگها و تمایز آنها از یکدیگرند بلکه ارتباطات اجتماعی و حتی ارتباطات انسانی با همه تنوعات اجرایی و شکلی خود نیز در چارچوب کلیشه های آئینی قابل  دسته بندی و تحلیل است. به عبارت دیگر شمولیت "استعاره آئین" به قدری توسعه می یابد که استعاره وسیعی مثل فرهنگ و حتی ارتباطات را نیز در بر می گیرد. زین پس شناخت فرهنگ و ارتباطات از مبدأ نظری مطالعات آئین ارتباطات و فرهنگ میسر است.

2) مدیریت آئینی، مابه ازاء تلقی آئینی از فرهنگ، در حوزه مدیریت فرهنگی است. وقتی آئین به مکانیزم مادر تجلی فرهنگ تبدیل شد، آنگاه نشانگاه مدیریت فرهنگ نمی تواند چیزی جز پایداری صحیح بر اجرای آئین های اصیل فرهنگی و احیاناً تاسیس و توسعه آئین های جدید و دیسیپلین های مربوطه باشد. فرهنگ شناسی آئینی در عین حال که روشن تر و راحت تر از سایر فرهنگ شناسی ها راه نفوذ در فرهنگ و مدیریت آن را نشان می دهد، به همان میزان نیز بر دشواری و زمان بر بودن ادامه این راه نیز تاکید دارد. تاسیس و توسعه آئین های فرهنگی مثل تاسیس و توسعه خود فرهنگ واجد مکانیزمی طولانی مدت و بسیار دقیق است. بدین جهت این تلقی متأخر اگرچه صورت مساله مدیریت فرهنگی را شفاف می کند اما راه حل آن را نیز به همان نسبت دشوار نشان می دهد.

3) تاسیس و راه اندازی "آئین" از دشوارترین و خطیرترین اقدامات فرهنگی است. اصولاً نوادری از اقدامات فرهنگی صورتی آئینی به خود می گیرد چه اینکه به آئین های ماندگار و جریان ساز تبدیل شوند. جمهوری اسلامی ایران در میان دولت- ملتهای نیم قرن اخیر به جهت تاسیس آئین های با شکوه ملی و پایداری بیش از دو دهه ای بر اجرا و ادامه آنها از پیشرفته ترین نظامهای حکومتی به شمار می رود. می توان گفت یکی از علل اصلی مانایی گفتمانی و فرهنگی نظام تاسیس و استدامه آئین هایی از کنش و رفتار همگانی است که کلیت فرهنگ ملی را در مقطعی کوتاه از زمان هم متجلی و هم منتقل می کند. فارغ از کلان آئین های سیاسی- مذهبی مثل راهپیمایی 22 بهمن، راهپیمایی روز قدس، سالگرد عروج ملکوتی حضرت امام(ره)، تظاهرات 13 آبان، دهه ولایت از عید قربان تا عید غدیر، اعیاد شعبانیه از 3 شعبان تا نیمه شعبان، سفرهای استانی رهبری و مسئولین جمهوری اسلامی به برکت هوشمندی و نیز پایداری فرهنگی رهبری معظم آن صاحب چندین خُرد- آئین ویژه هم شده است. این آئین های ویژه سیاسی- فرهنگی علی رغم اینکه به نسبت کلان آئین های پیش گفته دامنه محدودتری دارند و از خاصیت سیلابی آنها برخوردار نیستند اما به واسطه استمرار جویباری خود توانسته اند از تاثیرات گفتمانی مستحکمی برخوردار شوند.

4) جلسه شعرخوانی نیمه ماه مبارک رمضان یک آئین "مذهبی- سیاسی- هنری" منحصر به فرد است. این آئین فاخر که تقریبا هیچ مشابهی در نظامات سیاسی حتی مذهبی حال حاضر دنیا ندارد، محصول دوراندیشی و نیز پایداری قریب به سه دهه یک فقیه مجاهد بر سر پیوند "هنر، سیاست و معنویت" است. این جلسه سالانه -كه ديگر به يكي از باسابقه ترين جلسات شهرخواني معاصر ايران تبديل شده است- کانون پیوند این سه ساحت مهم از زندگی بشر است که دهه هاست خبری از همنشینی آنها در دست نیست. عمده آئین های هنری مهم جهان یا ذیل گفتمان "هنر برای هنر" و یا حداکثر در راستای پیوند "هنر و سیاست" صورتبندی شده اند. آئین هایی نیز که محصول ائتلاف "مذهب و هنر" هستند همچنان اندک و در حاشیه محسوب می شوند. در این میان اما آئینی مشابه "آيين رمضانيه آيت الله سيد علي خامنه اي" که محصول و البته الگوي ائتلاف سه ساحت مذکور باشد به شدت کمیاب و نایاب است. از طرف دیگر تمرکز وجه هنری آئین رمضانیه رهبری بر هنر فاخر و کهن شعر وجه ممیزی دیگر آن است كه اصالت و لطافت هنري آن را به اوج خود مي رساند.  در روزگاری که هنر فخیم و دیرین شعر به دلیل هژمونی همه جانبه هنرهای تصویری به محاق رانده شده، پایداری یک شخصیت مذهبی در تراز آیت الله خامنه ای بر هنر شفاهی شعر یکی از فاخرترین مقاومت های فرهنگی و هنری جهان معاصر را تداعی می کند.

5) "آئین شعر رمضانیه رهبری انقلاب اسلامی" در طول سالیان اخیر توسعه نشانه شناختی آشکاری پیدا کرده است و رمزگانهای جدیدتری بدان افزوده شده است. حضور پارسی گویان غیر ایرانی، تبدیل شدن جلسه شعرخوانی به محفل رونمایی از تعداد متنابهی از آثار ادبی و شعری فارسی، معرفي چهره هاي شعري و ادبي جديدي از شاعران جوان و حتي كهنسال به دنياي ادب و شعر پارسي و تکثیر صوتی و تصویری بخشهایی خاص از شعرخوانی ها در فضای مردمی فرهنگ ایرانیان نشانه گسترش نفوذ نخبگاني و حتي تاثير گذاري فولكلوريك و عاميانه آن در سپهر زبان و ادب فارسي است. به نظر مي رسد ظرفيتهاي اين "محفل ادبي" سي ساله - كه ديگر به "آيين هنري" نامدار و معتبري در فرهنگ پارسي تبديل شده است -بيش از آن چيزي است كه تا كنون ملاحظه شده است. تاثيرات ماندگار اين آيين ساده و ناب در هدايت جريان شعر و ادب پسا انقلابي ايران چه بسا با همه فعاليتهاي ادبي و هنري دستگاههاي مختلف فرهنگي كشور كه با هدف ترويج و پاسداري از اصالتهاي فرهنگي و مذهبي زبان و ادبيات فارسي صورت گرفته است برابري كند.

6)   آيين رمضانيه، آيينه اي است كه در آن از توانمنديهاي فرهنگي فوق العاده "آيت الله خامنه اي" در تاسيس و اداره فعاليتهاي خُرد، ساده و سنتي فرهنگي در كنار نقش بي بديل ايشان در تحفظ كلان از جهتگيريهاي كلي فرهنگ جمهوري اسلامي رونمايي مي شود. تلاش سي ساله ايشان براي ارتقاي محفل ساده اي از  شعر خواني سالانه جمعي از شاعران پارسي گوي به آيين باشكوهي كه در آن هنر، مذهب و سياست به زيباترين و اصيلترين شكل در هم تنيده اند و متمايز ترين حالت را در ميان همه آيينهاي هنري حال حاضر جهان به خود اختصاص داده اند براي خيل عظيمي از فعالين فرهنگي و هنري خُرد جبهه فرهنگي انقلاب اسلامي مايه دلگرمي و اميدواري است. شكوه و نفوذ متأخر آيين رمضانيه آيت الله خامنه اي نشان داد كه كارهاي فرهنگي كوچك و كم دامنه بشرط پشتكار موسس يا موسسان بعلاوه پايداري بر اصالتهاي فرهنگي و انقلابي و البته به بركت خلوص نيت چگونه مي تواند خود را تا مرز بزرگترين جشنها و جشنواره هاي هنري بالا بكشد و از كاركرد اَبَرآيينها برخوردار شود . "آيين رمضانيه" اما فقط يك محفل ادبي تاثيرگذار و باشكوه هم نيست، بلكه استعاره اي ا ست كه به كمك  آن هم  "لوازم" و هم "تراز" كار فرهنگي خُرد در پيشخوان جبهه فرهنگي انقلاب اسلامي قرار مي گيرد. "آيت الله خامنه اي" نه تنها الگويي بي نظير را از رهبري كلان فرهنگي يك امت بزرگ   به جهان عرضه كرده است، بلكه به همان اندازه الگوهاي جالب ، موفق و با آتيه و البته كم خرج و ساده از كار فرهنگي خُرد را نيز در معرض بهره برداري خُرده فعالان فرهنگي انقلاب اسلامي قرار داده است.