صادق يزداني

حافظه تاریخی مخاطبان تلویزیون از سال های ابتدای دهه 60، سریال های تاریخی و بزرگی را به خاطر می آورد که تلویزیون با صرف هزینه های گزاف آنها را برای بینندگان عرضه می کرد. سریال هایی همچون "سلطان و شبان"، سربداران"، "کوچک جنگلی"، "ابن سینا" و ... بعضی از خاطره ما در روزگاران گذشته هستند. سریال هایی که در زمان پخش خود با استقبال مواجه شدند، اما پرداختن به مسائل تاریخی تا آن زمان تنها محدود به دلاوری های ایرانیان و رخدادهای داخلی کشور و مشاهیر کشورمان بود و کمتر سریالی به مضامین دینی و قرانی و تاریخ اسلام می پرداخت. شاید آغاز پروژه سریال "امام علی(ع)" فتح باب تازه ای در این عرصه بود تا مسئولان تلویزیون، در زمینه پرداختن به مسائل دینی به فکر بیفتند.

تنها نمونه هایی که از گذشته تاکنون در این ژانر خاص (اگر بتوان نام ژانر بر آن نهاد) سریال های "حضرت ایوب"، "مردان آنجلس" و "مریم مقدس" است که 2 سریال اولی از آثار فرج الله سلحشور است؛ کارگردانی که جمعه شب ها سریال دیگری با نام "حضرت یوسف" را به خانه بینندگان تلویزیون برده است. داستان یوسف و زلیخا از جمله قصه های پرکششی است که تاکنون چند اثر سینمایی در کشورهای مختلف از آن ساخته شده و هر کدام با دیدگاهی خاص به آن پرداخته اند. در سینمای پیش از انقلاب نیز 2 فیلم با موضوع های داستانی و هر 2 با نام "یوسف و زلیخا" ساخته و اکران شد.

بعد از پخش سریال "اصحاب کهف"، فرج الله سلحشور تصمیم گرفت تا سریال "حضرت موسی(ع)" بسازد. ظاهرا فیلمنامه ای هم نوشته شد؛ اما بنا به دلایل مختلف این سریال ساخته نشد. در نهایت فرج الله سلحشور فیلمنامه حضرت یوسف(ع) را در دست گرفت. او با کمک یک تیم تحقیقاتی نگارش فیلمنامه را با تکیه بر مفاهیم قرآنی اغاز کرد و از سال 1381 کار به طور جدی وارد مرحله پیش تولید شد. اما آیا این اثر توانسته است رضایت مخاطبان این روزهای تلویزیون ایران را برآورده کند؟ در طول چند قسمتی که از پخش سریال گذشته، انتقادهای مختلف و فراوانی به لحاظ ساختار و داستان به سریال وارده شده است.

فقر داستان

شاید مهم ترین ایراد وارد شده به مضمون سریال و نحوه پرداختن شخصیت ها را آیت الله سبحانی بیان کرده است. ایشان در جمع عوامل فیلم "ملک سلیمان" که یک فیلم سینمایی مذهبی است، اعتراض خود را نسبت به نکاتی در سریال یوسف عنوان کردند: "فیلمسازان، فریب تاریخ نگاری اسرائیلیات را نخورند. زیرا اخبار و روایاتی که در برخی کتب مسیحی و یهودی تفسیر شده با واقعیت سازگار نیست. اگرچه ازدواج یک مرد با 2 خواهر در آن شرایط حرام نبوده، ولی دلیل نداشت این مسأله در سریال گنجانده شود. در شرایط امروز، بیننده از این تصاویر برداشت غیرصحیح دارد."

آیت الله سبحانی با اعتراض به این سریال در جمع عوامل فیلم ملک سلیمان از آنها خواستند بیشتر مراقب اسرائیلیات و تحریفات زندگی حضرت سلیمان و حضرت داوود باشند: "حضرت سلیمان(ع) مظلوم ترین پیامبر بنی اسرائیل است و با وجود اينکه آن حضرت حامن بزرگی بوده؛ اما نویسندگان تورات و مسیحیان (اسرائیلیات) به بدترین وضعف زندگی او را تشریح کرده اند که متأسفانه این روایات وارد برخی کتاب های اهل سنت هم شده است." هرچند ممکن است فردی به عنوان کارگردان یک اثر، از تجربه کافی در خصوص مطالعات تاریخی و قرانی برخوردار باشد، اما تحقیق تاریخی درخصوص یک اثر قرآنی امری دشوار و حساس است که جدا کردن سره از ناسره در میان روایات گوناگون، نیاز به تتبع فراوان دارد.

این تذکر آیت الله سبحانی به ویژه از آن جهت حائز اهمیت است که سلحشور خود در گفت و گوهای مختلف با سایت ها و روزنامه ها تأکید کرده است: "من هم مثل سینما و سینماگرها در عرصه مسائل فلسطین و اسرائیل فقیرم. یعنی ما هم عضوی از این سینما هستیم که نه درد انقلابی کری دارد، نه درد فلسطین و نه درد اسلام دارد، حتی درد ایران را هم ندارد. طبیعی است که بخشی از این فقر هم به ما عارض شود. ولی در هرحال خدا را شکر می کنیم که اگر شناخت و آگاهی و اطلاعات در این زمینه زیاد نداریم دردش را داریم. کارهایی هم انجام دادم و در ان کارها کم و بیش سعی کردم که به نوعی مخالفتم را با اسرائیل و صهیونیسم نشان دهم."

طبیعتاً مسأله فقر محتوایی و دانشی در این باره -با توجه به اظهارات آقای سلحشور و اگر از روی شکسته نفسی نباشد- از طریق همراهی و هم فکری با بزرگان حوزه و تاریخ شناسان قرآن قابل رفع است و می توان از افتادن در دام اسرائیلیات با وجود میل فردی و پس از هزینه های فراوان، پرهیز کرد.

حبیب احمدزاده، فیلمنامه نویس، معتقد است: "اگر من باشم 7-6 میلیارد نمی دهم تا سریال یوسف را بسازم." وی با ذکر جمله ای از امام موسی صدر در این خصوص که باید دقت کرد اگر امروز پیامبر بودند، چه می کردند و ما باید با نیاز روز حرکت کنیم، گفت: "باید ديد امروزه از یوسف و زلیخا چه استفاده ای می توان کرد. مسئولان ما تنها می خواهند ادای آیین ها را درآورند اما اتفاقی که می افتد اين است که نسل آینده ما تبدیل به روشنفکرانی می شوند که به قول مرحوم جلال آل احمد مانند گندم های سن زده هستند که با یک باد، فرو می ریزند و تنها پوسته ای هستند."

احمدزاده در گفت و گو با خورشید با تأکيد به اینکه خطاب این سخنان تنها به سریال حضرت یوسف نیست، بلکه، سیاست گذاری مسئولان رسانه ملی را در نظر دارد، گفت: "ما در سریال ها برای شخصیت ها تقسیم بندید نداریم. کسی که عاقلانه دست به کار خطایی می زند با فردی که سهوا کار خطا را انجام می دهد تفاوتی ندارد."

ساختار قدیمی

نقد دیگری که به مجموعه تلویزیونی حضرت یوسف وارد شده، ویژگی های تکنیکی این اثر است. بیننده ای که در دهه 80، سریال های خوش ساخت و پرتحرک خارجی مانند "پرستاران" را از شبکه یک سیما مشاهده کرده، ریتم کند چنین اثری نمی تواند او را راضی نگه دارد. حرکت های فراوان دوربین، کات های منطقی و سریع، مشاهده یک صحنه از نماهای متفاوت و مختلف و سرعت اتفاقات داستان، همه و همه دست به دست هم می دهند تا سریالی مانند پرستاران بدون خستگی و لحظه های اضافی و کشدار، رضایت بیننده را فراهم کند.

اما سريال حضرت یوسف با همان روند و ریتمی که سلحشور در سریال حضرت ایوب به کار برده بود، ساخته شده است.

در حالی که مخاطب امروز مخاطب 15 سال پیش نیست که به راحتی با صحنه های طولانی و دیالوگ های فراوان و دوربین های ثابت ارتباط برقرار کند. اگرچه در صحنه هایی از فیلم "کرین" به کمک کارگردان آمده و حرکت هایی را مشاهده می کنیم؛ اما همچنان نماهای تخت و یک دست و پلان های طولانی، بیننده را می آزارد.

مسعود فراستی منتقد سینما و تلویزیون این سریال را از لحاظ محتوایی و فنی در سطح بسیار پایینی ارزیابی کرد و گفت: "چند قسمتی که این سریال در تلویزیون پخش شد و دیدم، متوجه شدم که دیالوگ های دارای میزانسن تئاتری است و دوربین بی هدف بین بازیگران می چرخد به طوری که بعد از پایان دیالوگ تازه متوجه گوینده ان می شویم. استفاده از بازیگران تازه کار و ناشناس در یک سریال اگرچه ارزشمند است و شخصیت های تازه ای به دنیای سینما و تلویزیون معرفی می کند؛ اما این روند نباید به حسن جاری در بازی و انتقال پیام خدشه ای وارد کند.

فراستی در گفت و گو با خورشید ادامه داد: "میزانسن ها در این سریال بی دقت طراحی شده اند؛ بازیگران سریال بسیار سرد و بیروح بازی می کنند. در حالی که اتفاقات بسیار عظیمی مانند خواب دیدن یوسف یا انداختن او در چاه، باید از جانب بازیگران و با بازی آنها به مخاطب منتقل شود، به علاوه نحوه اجرا و متن دیالوگ ها و در مجموع ساختار فیلمنامه جای تأمل بسیار دارد."

منبع :روزنامه خورشيد

نظرات کاربران

نام:
ايميل:
نظر
کد امنيتی	تغيير تصوير
	ارسال